İlk dəfə Quranı azərbaycan dilinə tərcümə edən azərbaycanlı

 Həmin dövrlərdə Qafqaz bölgəsi üzrə ilk Şeyxülislam olmuşdur.  Məhəmməd Həsən 1854-cü ildə Şəkidə anadan olmuşdur və öz əsərlərinin bəzilərini Şəkuvi təxəllüsü ilə imzalamışdır. Gəncədə mədrəsə təhsilini bitirdikdən sonra Gəncə Cümə Məscidində molla kimi işləməyə başlayır. Bir il sonra təhsilini davam etdirmək üçün İraqa gedir və daha yüksək dini təhsilə malik olur. İraqda ali dini təhsil aldıqdan sonra Tiflisə qayıtmış, oradakı Şeyxülislam məktəbində şəriət və fiqhdən dərs demişdir. Qısa müddət ərzində Mövlazadə Qafqaz Müsəlmanları Şiə Ruhani idarəsinin Heyətinə üzv seçilir. 2 il sonra isə o, Tiflis və Kutaisi şəhərlərinin qazisi təyin olunur.  Məhəmməd Həsən Mövlazadə ərəb, fars, rus və türk dillərini mükəmməl bilirdi. Mükəmməl dil biliyinə görə çoxlu kitablar yazmışdır. Əsərləri qısa müddət ərzində dünyanın bir çox ölkələrində yayılmış və geniş oxucu kütləsinə malik olmuşdur.  1891-ci ildə Qafqaza qayıdır və Hicri və Miladi təqvimlərini birgə olaraq fars dilində çap etdirir.  Məhəmməd Həsən Mövlazadənin sünni cərəyanının Hənəfi məzhəbində olduğu iddia edilirdi. Aydındır ki, bütün  Şeyxülislamlar şiə məzhəbində olmuşlar. Onlar vəzifələrinə görə də Qafqaz şiə müsəlmanlarına rəhbərlik edirdilər. Qafqazın sünni müsəlmanlarına rəhbərlik etmək üçün  isə 1823-cü ildə müftilik vəzifəsi təsis edilmiş və müftinin özü də sünni təriqətində olmuşdur. Axund rütbəsi alan Məhəmməd Həsən bir müddət qazı, 1907-1909-cu ilədək şeyxülislamın əvəzləyicisi olmuşdur. 1908-ci ildə Məhəmməd Həsən Mövlazadə Qafqaz bölgəsi üzrə ilk Şeyxülislam seçilmişdir.  Qafqazda 2 illik Şeyxülislam olan Axund Məhəmməd Həsən Mövlazadə  1932-ci ildə 79 yaşında vəfat etmişdir. Tiflisin müsəlman qəbirsanlığında dəfn edilmişdir.  Həsən Mövlazadə qırmızı Sovet imperiyasının fiziki reqressiyası  ilə üz-üzə gəlmişdir. İmperiya nökərləri onun zəngin kitabxanasını və əlyazmalarını müsdirə edib, yandırmışlar.  AZENS.AZ Orucova Jalə
Tweet