AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI

Notlar əslində nə məna kəsb edir?

Dünyanın hər yerində tanınan və musiqidə işlədilən notların ixtiraçısı Qvido de Aretso (Qvido Areçinski) hesab edilir.

Qvido eramızın 990-1060-cı illərində Florensiya yaxınlığındakı Toskano-Aretso şəhərciyində yaşamışdır. Elə həmin şəhərcikdə də notları ixtira etmişdir. Florensiyada bu istedadlı şəxsiyyətə gözəl bir abidə ucaldılmışdır.

Qvido musiqi və kilsə xor mahnıları üzrə uzun müddət müəllimlik etmişdir. O, müxtəlif məbədlərdə musiqi və xor müəllimi kimi çalışmış və demək olar ki, bütün İtaliyanı səyahət etmişdir. Qvido Roma şəhərində olarkən Papa XIX İohanla da görüşmüşdür.

Qvido Aretso hamı tərəfindən qəbul oluna biləcək notların yaradılması yolunda çox çalışmış, əmək sərf etmişdir. O, tanış olmayan mahnıların öyrənilməsinin ən asan yollarını axtarırdı. Nəhayət ki, xaç suyuna çəkən İohanın şəninə oxunan duanın motivi əsasında bir sistem fikirləşib tapır:

UT queant laxis

REsonare fibris

Mİra gestorum

FAmuli tuorum

SOLve polluti

Labii reatum

Sancte loannes

Bu, latıncadan tərcümədə belə bir məna verir: “O  müqəddəs İohan sənin şəninə xoş sözlü mahnılar oxuyar ki, günaha batmış dillərimiz günah sözlərdən uzaq olsun, günahlardan təmizlənsin!”

Yuxarıda göstərilən dini mədhin hər misrasının ilk iki hərfi notları ifadə etmişdir. Yalnız ilk sözün ilk iki hərfi samitlə bitir. O zamanlar bunu başqa cür ifadə etmək yəni, ilk misranın ilk iki hərfinin saitlə bitməsi mümkünsüz idi..

Amma sonralar, XVI əsrdə oktavanın ilk notu olan Ut, Do ilə əvəz olundu. Çünki mədhin ilk misrası olan “UT quant laxis”, Dominus sozü ilə əvəz olunmuşdu( latınca “Dominus” sözü Rəbb deməkdir).

 Not adlarının müasir interpretasiyası belədir:

Do – Dominus – Rəbb;

Re – rerum – materiya;

Mi – miraculum – möcüzə;

Fa – tamilias planetarium – Planetlər ailəsi və ya Günəş sistemi;

Sol – solis – Günəş;

La – lactea via – “Süd yolu” (nəhəng ulduzlar sistemi);

Si – siderae -  səma;

Qvidoya olan xüsusi hörmətə görə, bu latın hərfli işarələr sistemini bütün Avropa qəbul etdi və indiyədək bundan istifadə edilməkdədir. Bütün bunlardan əlavə, notların qrammatik yazılışında da Qvidonun böyük rolu və əməyi olmuşdur. Mahnıların ifası zamanı Qvido sol əlinin və barmaqlarının işarəsilə hansı notun ifa olunacağını xora  göstərirdi. Beləliklə də, Qvido səsləri notlarla (not – latınca –“işarə” deməkdir) göstərməyə başladı. O zamanlar notlar 4 paralel xətlər üzərində kvadratlarla göstərilirdi. İndi isə 5 paralel xətt üzərində dairəvi şəkildə göstərilir. Amma Qvidonun yaratdığı prinsip hələ də toxunulmaz olaraq qalmaqdadır.

 
AzEns.AZ