AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
06 İyul

Azərbaycan ərazisində ən qədim dövlət

Bu məqaləni qiymətləndir
(0 səs)

Azərbaycanlılar dünyada qədim dövlətçilik ənənəsinə malik olan xalqlardan biridir.

Azərbaycanda ilk dövlət və etnik qurumlar (kuti, lullu, turukki, su) eramızdan əvvəl III- I minilliklərdə yaranmışdır. O zamanlar azərbaycanlılar tarixdə öz iziniqoymuş Mesopotomiyadakı Şumer, Akkad, Assuriya və Kiçik Asiyadakı dövlətlərlə sıx əlaqələr yaratmışdır.

 Daha sonralar Azərbaycanda dövlət strukturları artmış və dövlət daha da inkişaf etmişdir. Eramızdan əvvəl I minillikdə və eramızın ilk əsrində Azərbaycan ərazisində artıq Manna, İskit (Skif çarlığı), Atropatena və Albaniya kimi güclü dövlətlər olmuşdur.

 Azərbaycan ərazisindəki Manna təxminən eramızdan əvvəl IX əsrdə meydana gəlmişdir. İlk öncələr bu dövlət Munna adlandırılmışdır. Assuriya çarı III Salmanasaranın (e.ə. 859-823-cü illər) yazdıqlarına görə, Manna dövləti e.ə 843-cü ilədək Munna adlandırılmışdır. Bu dövlət bir çox mənbələrdə Manna, Mannaş, Mana və Mini kimi də xatırlanır.  Dövlətin sərhədləri cənubdan Diyala və Kiçik Zab çayları sahillərinədək, şərqdən – Xəzər dənizinədək, şimaldan – Araz çayına, qərbdən isə Urmiya gölünədək uzanırdı. Manna neçə dəfələrlə Urartu və Assuriya tərəfdən hücumlara məruz qalmışdı. Mannanın çiçəklənmə dövrü İranzunun (e.ə. 730- 719-cu illər) hakimiyyəti zamanında olmuş, son hakimiyyəti dövründə Assuriya ilə müttəfiq olmuşdur. Son dəfə bu dövlətin xalqı haqqında Heddin e.ə 616-cı ildə baş vermiş hadisələrlə bağlı tarixi yazılarında rast olunub. Tədqiqatçıların dediklərinə görə, Manna e.ə. 590-cı ildə qonşu dövlət Midiya tərəfindən istila olunub.

 Makedoniyalı İsgəndərin (e.ə. 326-323) ölümündən sonra yaranan dövlətlər sırasında Albaniya və Atropatena da olmuşdur. Bu dövlətlər Azərbaycan xalqının formalaşmasında və bu ərazinin dövlətçilik tarixində böyük rol oynamışdır. Mənbələr təsdiq edir ki, Atropatena-Qafqaz Albaniyasının ərazisi Şimali Azərbaycan (indiki Azərbaycan Respublikası) və Dağıstanın cənub hissəsini əhatə edirdi. “Albanlar” antik tarixçi Flaviya Arrianın (eramızın II yüzilliyi) e.ə. IV yüzillikdə baş vermiş hadisələrlə bağlı yazılarında da xatırlanır. Albanlar yaratdıqları müstəqil dövlətdən bir az əvvəl Əhəmənilər çarı III Daryanın (e.ə. 336-323 illər) ordusunun tərkibində e.ə. 331-ci ildə Qavqamel döyüşündə Makedoniyalı İsgəndərə qarşı vuruşmuşlar.

 Məlumdur ki, e.ə. I yüzillikdə albanlar 60.000 piyada və 22.000 atlısı olan bir orduya malik idi. Albaniyanın paytaxtı e.ə. IV yüzilliyədək  Kabalaka (indiki Qəbələ) şəhəri olmuş, daha sonra eramızın V əsrindən başlayaraq paytaxt Partav (indiki Bərdə) şəhəri olmuşdur. Albaniya əsasən, yerli sülalələr tərəfindən idarə olunurdu. Eramızın VI əsrindən başlamış VIII əsrin əvvəllərinədək  bu ölkə Mehranilər sülaləsi tərəfindən idarə olunurdu.

 “Atropatena” adı Araz çayının cənubunda yerləşən Azərbaycan ərazisində (indiki İran Azərbaycanı) daha çox yayılmışdı. Bu ad (o vaxtkı saprat) Əhəməni sərdarı Atropatın adından yaranmışdır. Atropat sonralar Kiçik Midiya çarı olmuşdur. Atropatenanın paytaxtı isə Qazaka şəhəri (Urmiya gölü sahilində) idi. Mənbələrdə Atropatdan başqa Atropatenanın daha 5 hakiminin adı çəkilir. E.ə. I yüzillikdə Atropatenanın ordusu 40.000 piyada və 10.000 atlıdan ibarət idi.

 Albaniyanın və Atropatenanın zəbt olunması ilə bağlı Roma İmperiyası və Parfiya arasındakı qarşıdurma e.ə II əsrdən başlayaraq, eramızın III əsrinədək davam etmiş, romalılar və həmçinin parfiyalılar müntəzəm olaraq Albaniya və Atropatena üzərinə hücumlar etmişlər. Buna sübut olaraq məşhur sərkərdələr Lukull (e.ə. 69-67-ci illər), Qney Pompey (e.ə. 66-65-ci illər) və Kinidiyin (e.ə. 37-36-cı illər) yürüşlərini göstərmək olar. Eramızın 72-74-cü illərindən başlayaraq köçəri tayfa olan Alanlar neçə dəfələrlə Albaniya və Atropatena üzərinə hücuma keçmişlər. İranda Sasanilərin hakimiyyəti zamanı (eramızın 226-650-ci illər) Atropatena bu dövlətin tərkibində olmuş, Albaniya isə müstəqil çarlıq olmuşdur.

AzEns.AZ

Oxu 1248 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • SonjaMor

    custom comfort mattress reviews memory foam review sleep review amplified heat extreme 180 reviews
    "my pillow" reviews feel cooler mattress pad reviews green choice mattress reviews mattress reviews memory foam
    bed sheets reviews latex pillows reviews green choice mattress reviews bed reviews

    pillow top mattress pad reviews latex foam mattress review cooling pillow reviews tempurpedic memory foam mattress reviews
    simply sheets reviews review of mattresses zen bedrooms review nest review
    egyptian cotton sheets reviews signature sleep mattress reviews brentwood mattress reviews bed mattress sizes

    SonjaMor Bazar, 06 Avqust 2017 17:04
  • SonjaMor

    slumber solutions review king size mattress reviews wolf mattresses reviews beautyrest recharge mattress review
    what is the top rated mattress cocoon mattress review mattress direct reviews bamboo mattress reviews
    best rated foam mattress organic mattress review sex reviews bedding com reviews

    eluxurysupply mattress review king size mattress reviews memory foam topper reviews tempurpedic breeze reviews
    sheex sheets review cotton sheets reviews best cooling pillow reviews simmons beautyrest consumer reviews
    latex matress reviews mattress covers reviews tencel sheets review tempurpedic mattresses reviews

    SonjaMor Bazar, 06 Avqust 2017 18:47
  • SonjaMor

    memory foam gel mattress reviews bed review black beauty mattress reviews loom and leaf mattress review
    lull mattress reviews all natural latex mattress reviews the black purple reviews polyester sheets review
    best mattress ever review tencel sheets reviews yogabed reviews cotton polyester blend sheets reviews

    casper mattress reviews amazon cotton percale sheets reviews amerisleep revere reviews on purple mattress review
    rejuvigel mattress reviews the dream bed reviews tempur pedic choice luxe reviews helix sleep mattress review
    my pillows review foundation review pocket coil mattress reviews serta hybrid mattress reviews

    SonjaMor Bazar, 06 Avqust 2017 19:15
  • SonjaMor

    tempur pedic rhapsody breeze review breather review somus pillows reviews firm mattress review
    wrinkle free sheets reviews nature's sleep cool iq reviews sleep science 10 king memory foam mattress reviews pillow top mattress reviews
    tuft & needle mattress review sierra sleep mattress reviews bedinabox reviews sealy talworth reviews

    simmons beautyrest mattress reviews simmons plush mattress reviews mattress usa reviews nature's sleep cool iq review
    best queen mattress review egyptian cotton sheets reviews shredded latex pillow review eluxury mattress reviews
    lucid memory foam mattress reviews simmons beautyrest world class mattress reviews baby crib mattress reviews simmons beautyrest legend reviews

    SonjaMor Bazar, 06 Avqust 2017 20:01
  • SonjaMor

    mattres reviews organic cotton mattress reviews naturepedic reviews best bed pillows reviews
    mattress casper review cariloha bamboo sheets review simmons beautyrest firm mattress review factory direct reviews
    bliss review foundation review hybrid review my sleep pillow reviews

    liberty review gel mattresses reviews good bed mattress reviews reviews on my pillow
    pillow top mattress cover reviews luxi mattress reviews platform bed reviews platform bed mattress reviews
    best mattresses review eve reviews metro mattress review reviews on beautyrest mattresses

    SonjaMor Bazar, 06 Avqust 2017 22:24
  • SonjaMor

    keetsa mattress reviews dreamfoam bedding reviews mattress review 2016 mattress ratings
    cotton polyester blend sheets reviews beautyrest pillow top mattress reviews endy mattress review simmons beautyrest world class reviews
    somus pillows reviews http://www.mypillow.com review cariloha bamboo sheets reviews best queen mattress reviews

    queen mattress reviews ratings us-mattress reviews keetsa reviews the leaf review
    purple mattress reviews custom comfort mattress review linen bed sheets reviews best mattress review sleep
    beauty sleep mattress reviews sterling bedding mattress reviews crib mattress reviews tempur pedic pillow reviews

    SonjaMor Bazar, 06 Avqust 2017 22:49
  • SonjaMor

    gel mattress review sleep natural mattress reviews side sleeper pillow review mattress usa reviews
    bed reviews 2017 tempur cloud supreme breeze reviews mattress review 2017 slumber solutions memory foam reviews
    best rated bed mattress king size review somus pillow review king mattress reviews ratings

    reviews casper mattress tencel lyocell sheets reviews simmons beautyrest recharge shakespeare firm mattress reviews brentwood home mattress review
    100 latex mattress reviews best mattress ratings wolf mattress reviews reviews on memory foam mattress
    sleepy's mattress reviews best quality mattresses review simmons beautyrest reviews sleep on latex review

    SonjaMor Bazar, 06 Avqust 2017 22:53
  • SonjaMor

    best rv mattress reviews bamboo memory foam pillow review bed in a box reviews aviya mattress review
    better sleep pillow reviews bed sheet reviews 2016 tempur pedic mattress review best twin mattress reviews
    perfect cloud mattress review mattress comparisons and reviews bamboo mattress reviews ratings reviews of brooklyn

    consumer reviews mattresses best mattress review 2015 king mattress reviews ratings simmons beautyrest crib mattress reviews
    eucalyptus sheets reviews purple mattress reviews mattress king reviews medium firm mattress reviews
    saatva mattress review yelp my pillow reviews yelp best down pillow reviews tempurpedic cooling mattress reviews

    SonjaMor Bazar, 06 Avqust 2017 23:15
  • SonjaMor

    comforpedic gel memory foam mattress reviews bunk bed mattress bliss foundation review twin mattress reviews
    beautyrest recharge hybrid reviews tempur pedic pillow reviews casper pillow reviews factory direct reviews
    endy mattress review cariloha bamboo sheets review compare mattresses reviews tempurpedic bed reviews

    latex mattress reviews bedding com reviews sealy cocoon review pillows for your feet reviews
    wolf mattress review tempur pedic bed reviews consumer reports parachute bedding review tempur pedic bed reviews
    best mattress pad reviews review sheets cooling mattress pads reviews best cotton sheets reviews

    SonjaMor Bazar ertəsi, 07 Avqust 2017 03:43
  • SonjaMor

    beautyrest mattress review simmons beauty rest reviews five star mattress reviews r&s mattress review
    my pillows review bedgear pillow reviews ikea box spring review sheex reviews
    baby mattress reviews sofa bed mattress mattress brand ratings best mattress for back pain reviews

    maxim mattress review mattress firm review blanket reviews beautyrest pillow top mattress reviews
    reviews best mattresses onpurple.com mattress review tempurpedic mattress reviews best sheet sets reviews
    tempurpedic vs sleep number reviews bed mattress reviews adjustable bed mattress plush mattress reviews

    SonjaMor Bazar ertəsi, 07 Avqust 2017 09:59