AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
06 İyul

Azərbaycan ərazisində ən qədim dövlət

Bu məqaləni qiymətləndir
(0 səs)

Azərbaycanlılar dünyada qədim dövlətçilik ənənəsinə malik olan xalqlardan biridir.

Azərbaycanda ilk dövlət və etnik qurumlar (kuti, lullu, turukki, su) eramızdan əvvəl III- I minilliklərdə yaranmışdır. O zamanlar azərbaycanlılar tarixdə öz iziniqoymuş Mesopotomiyadakı Şumer, Akkad, Assuriya və Kiçik Asiyadakı dövlətlərlə sıx əlaqələr yaratmışdır.

 Daha sonralar Azərbaycanda dövlət strukturları artmış və dövlət daha da inkişaf etmişdir. Eramızdan əvvəl I minillikdə və eramızın ilk əsrində Azərbaycan ərazisində artıq Manna, İskit (Skif çarlığı), Atropatena və Albaniya kimi güclü dövlətlər olmuşdur.

 Azərbaycan ərazisindəki Manna təxminən eramızdan əvvəl IX əsrdə meydana gəlmişdir. İlk öncələr bu dövlət Munna adlandırılmışdır. Assuriya çarı III Salmanasaranın (e.ə. 859-823-cü illər) yazdıqlarına görə, Manna dövləti e.ə 843-cü ilədək Munna adlandırılmışdır. Bu dövlət bir çox mənbələrdə Manna, Mannaş, Mana və Mini kimi də xatırlanır.  Dövlətin sərhədləri cənubdan Diyala və Kiçik Zab çayları sahillərinədək, şərqdən – Xəzər dənizinədək, şimaldan – Araz çayına, qərbdən isə Urmiya gölünədək uzanırdı. Manna neçə dəfələrlə Urartu və Assuriya tərəfdən hücumlara məruz qalmışdı. Mannanın çiçəklənmə dövrü İranzunun (e.ə. 730- 719-cu illər) hakimiyyəti zamanında olmuş, son hakimiyyəti dövründə Assuriya ilə müttəfiq olmuşdur. Son dəfə bu dövlətin xalqı haqqında Heddin e.ə 616-cı ildə baş vermiş hadisələrlə bağlı tarixi yazılarında rast olunub. Tədqiqatçıların dediklərinə görə, Manna e.ə. 590-cı ildə qonşu dövlət Midiya tərəfindən istila olunub.

 Makedoniyalı İsgəndərin (e.ə. 326-323) ölümündən sonra yaranan dövlətlər sırasında Albaniya və Atropatena da olmuşdur. Bu dövlətlər Azərbaycan xalqının formalaşmasında və bu ərazinin dövlətçilik tarixində böyük rol oynamışdır. Mənbələr təsdiq edir ki, Atropatena-Qafqaz Albaniyasının ərazisi Şimali Azərbaycan (indiki Azərbaycan Respublikası) və Dağıstanın cənub hissəsini əhatə edirdi. “Albanlar” antik tarixçi Flaviya Arrianın (eramızın II yüzilliyi) e.ə. IV yüzillikdə baş vermiş hadisələrlə bağlı yazılarında da xatırlanır. Albanlar yaratdıqları müstəqil dövlətdən bir az əvvəl Əhəmənilər çarı III Daryanın (e.ə. 336-323 illər) ordusunun tərkibində e.ə. 331-ci ildə Qavqamel döyüşündə Makedoniyalı İsgəndərə qarşı vuruşmuşlar.

 Məlumdur ki, e.ə. I yüzillikdə albanlar 60.000 piyada və 22.000 atlısı olan bir orduya malik idi. Albaniyanın paytaxtı e.ə. IV yüzilliyədək  Kabalaka (indiki Qəbələ) şəhəri olmuş, daha sonra eramızın V əsrindən başlayaraq paytaxt Partav (indiki Bərdə) şəhəri olmuşdur. Albaniya əsasən, yerli sülalələr tərəfindən idarə olunurdu. Eramızın VI əsrindən başlamış VIII əsrin əvvəllərinədək  bu ölkə Mehranilər sülaləsi tərəfindən idarə olunurdu.

 “Atropatena” adı Araz çayının cənubunda yerləşən Azərbaycan ərazisində (indiki İran Azərbaycanı) daha çox yayılmışdı. Bu ad (o vaxtkı saprat) Əhəməni sərdarı Atropatın adından yaranmışdır. Atropat sonralar Kiçik Midiya çarı olmuşdur. Atropatenanın paytaxtı isə Qazaka şəhəri (Urmiya gölü sahilində) idi. Mənbələrdə Atropatdan başqa Atropatenanın daha 5 hakiminin adı çəkilir. E.ə. I yüzillikdə Atropatenanın ordusu 40.000 piyada və 10.000 atlıdan ibarət idi.

 Albaniyanın və Atropatenanın zəbt olunması ilə bağlı Roma İmperiyası və Parfiya arasındakı qarşıdurma e.ə II əsrdən başlayaraq, eramızın III əsrinədək davam etmiş, romalılar və həmçinin parfiyalılar müntəzəm olaraq Albaniya və Atropatena üzərinə hücumlar etmişlər. Buna sübut olaraq məşhur sərkərdələr Lukull (e.ə. 69-67-ci illər), Qney Pompey (e.ə. 66-65-ci illər) və Kinidiyin (e.ə. 37-36-cı illər) yürüşlərini göstərmək olar. Eramızın 72-74-cü illərindən başlayaraq köçəri tayfa olan Alanlar neçə dəfələrlə Albaniya və Atropatena üzərinə hücuma keçmişlər. İranda Sasanilərin hakimiyyəti zamanı (eramızın 226-650-ci illər) Atropatena bu dövlətin tərkibində olmuş, Albaniya isə müstəqil çarlıq olmuşdur.

AzEns.AZ

Oxu 2417 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • SonjaMor

    metro mattress reviews softest bed sheets reviews reviews of beds simmons beautyrest reviews
    sleep pillows reviews sonno mattress review beautyrest pillows reviews beautyrest plush pillow top mattress reviews
    pillow top mattress review sealy beautyrest reviews latex vs memory foam mattress reviews lady americana reviews

    sleep design mattress reviews review mattresses mattress top ratings and reviews tencel sheets reviews
    dog bed reviews memory foam mattress reviews lucid mattress review simmons beautyrest mattress reviews
    top of the line mattress reviews mattress one reviews king size mattress topper reviews saatva loom and leaf reviews

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 02:33
  • SonjaMor

    queen mattress reviews ratings mattress brand ratings [url=https://topmattressreviews.org/]review mattresses[/url] simmons beautysleep mattress reviews
    tempurpedic rhapsody bed reviews nest bedding review [url=https://innovasaber.com/]best mattress set review[/url] ghost bed mattress reviews
    tempurpedic air mattress reviews best king size mattresses reviews [url=https://bestmattressreviewsandratings.com/]bed in a box reviews[/url] dream sleep mattress reviews

    zen bedrooms reviews amerisleep bed reviews sleep tite mattress protector review reviews of pillows
    cool pillow reviews lucid memory foam mattress review beautyrest hybrid reviews mattress top ratings and reviews
    tempurpedic reviews consumer reports best memory foam mattress review best mattress back pain reviews mattress reviews 2017

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 03:11
  • SonjaMor

    mattress bed beds reviews brooklyn bedding reviews pillow top mattresses reviews
    reviews of tempurpedic mattresses shredded latex pillow reviews reviews of purple mattress casper mattress reviews amazon
    bliss foundation review saatva reviews 2015 simmons deep sleep mattress reviews reviews for memory foam mattresses

    bed and mattress deals reviews on beautyrest mattress bamboo memory foam mattress reviews tempurpedic cloud breeze reviews
    best comfort mattress reviews yogabed reviews organic mattress review reviews of purple mattress
    continental sleep mattress review helix bed reviews best foundation review review v

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 03:12
  • SonjaMor

    purple hourglass curves reviews mattress reviews and ratings custom comfort mattress review best pillow protector reviews
    the purple mattress reviews organicpedic mattress review brooklyn mattress review best mattress company reviews
    best hotel pillows review maxim mattress reviews novaform mattress topper review best ratings mattresses

    pure latex mattress reviews firm mattress reviews tempur cloud supreme review matress review
    ghost bed mattress reviews buckwheat pillow review bed and mattress deals purple matress review
    beautyrest luxury firm review hybrid reviews tempurpedic mattresses reviews nest easy breather pillow review

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 03:20
  • SonjaMor

    beautyrest black reviews bliss mattress reviews pocket coil mattress reviews simmons beautyrest plush mattress reviews
    tempur flex reviews tencel lyocell sheets reviews foam bed mattress beautyrest world class review
    review brooklyn metro mattress review bunk bed mattress dockatot reviews

    dunlop latex mattress reviews memory foam mattresses reviews latex pillows reviews sleepys mattress reviews
    king koil mattresses reviews cool gel memory foam mattress reviews best sheets review bed review
    beautyrest legend plush reviews saatva mattress reviews tempur pedic cloud supreme reviews luxi for all review

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 03:59
  • SonjaMor

    cooling gel pillow review best firm mattress review tempurpedic topper review novosbed harmony review
    nest alexander hybrid review top rated mattress brands saatva mattress reviews 2016 casper bed reviews
    mattress topper reviews purasleep review down alternative pillow reviews bunk bed mattress

    ghost pillow review classic mattress reviews simmons beautyrest recharge firm mattress reviews highest rated bed mattress
    wolf mattress reviews helix bed review best side sleeper pillow reviews sealy ashton mattress reviews
    sealy hybrid mattress reviews cool pillows reviews waterproof mattress cover reviews ghostbed reviews

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 05:01
  • SonjaMor

    tufts reviews sealy tempurpedic mattress reviews nest reviews 2016 hybrid review
    cal king mattress reviews simmons beauty sleep mattress reviews tuft needle review "my pillow" reviews
    memory foam topper review bed cover reviews cool pillows reviews beautyrest black natasha reviews

    pillow top mattresses reviews mattress ratings reviews tempurpedic breeze reviews best rated foam mattress
    mattress best rated mattress tech reviews simmons world class mattress reviews best mattresses reviews
    hybrid reviews latex mattresses reviews best bed sheets reviews adjustable bed mattress

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 05:37
  • SonjaMor

    cotton sheets reviews best mattress 2016 reviews zenhaven reviews best best mattress reviews
    beautyrest pillow review heavenly mattress review mattress pad review best sleeping mattress reviews
    tuft needle review leaf reviews mattresses reviews brentwood home mattress review

    tempur pedic cloud mattress reviews bedsheet reviews best mattress ratings waterproof mattress protector reviews
    mattress reviews casper mattresses reviews 2015 best mattress company reviews tempurpedic cloud luxe reviews consumer reports
    liberty review tencel sheets reviews simmons deep sleep mattress reviews pillow top mattresses reviews

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 05:41
  • SonjaMor

    bed mattress simmons pillow top mattress reviews gel infused memory foam mattress reviews innerspring mattress reviews
    hybrid mattress reviews tempur cloud supreme reviews memory foam mattress reviews consumer reports saatva luxury firm mattress reviews
    top mattress reviews cooling mattress reviews bobopedic reviews best mattress review 2015

    ratings on mattresses tuft and needle review leesa mattress review consumer reports baby crib mattress reviews
    foam bed reviews pillows for side sleepers reviews bed review memory foam mattress reviews ratings
    cooling mattress pad for tempurpedic reviews zenhaven reviews gel mattress toppers reviews casper mattress reviews youtube

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 07:33
  • SonjaMor

    bed mattress sizes foam mattresses reviews foam bed mattress best king size mattress reviews
    bamboo reviews bed mattress ratings memory foam pillow review review of mattresses
    reviews for tempurpedic mattresses best pillows reviews reviews with the best mattresses simmons mattress review

    latex pillow reviews best mattress review 100 polyester sheets reviews best memory foam mattress reviews
    simmons beautyrest king mattress reviews brookstone biosense memory foam pillow reviews protect a bed mattress protector reviews slumber solutions review
    novosbed harmony review beautyrest pillows reviews zenhaven mattress review heavenly mattress review

    SonjaMor Çərşənbə, 09 Avqust 2017 07:53