AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
04 May

Qarabağ: etimalogiyası, ərazisi və sərhədləri

Bu məqaləni qiymətləndir
(17 səs)

 Qarabağ Azərbaycanın ən qədim tarixi vilayətlərindən biridir.

 Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsi olan Qarabağın adı Azərbaycan dilindəki "qara" və "bağ" sözlərindən əmələ gəlmişdir. "Qara" və "bağ" söz birləşməsi Azərbaycan xalqının özü qədər qədim tarixə malikdir. Dünyanın hər yerində bu söz birləşməsinin Azərbaycanın konkret ərazisinə aid edilməsi də danılmaz həqiqətdir. Azərbaycan xalqının öz doğma torpağının bir parçasına verdiyi "Qarabağ" sözü ilk mənbələrdə hələ 1300 il bundan əvvəl (VII əsrdən!) işlənmişdir. Qarabağ əvvəllər bir tarixi-coğrafi anlayış kimi konkret məkanı bildirmiş, sonra isə Azərbaycanın geniş coğrafi ərazisinə aid edilmişdir. Yeri gəlmişkən, bu hal Azərbaycan üçün xarakterikdir: Naxçıvan şəhəri - Naxçıvan bölgəsi, Şəki şəhəri - Şəki bölgəsi, Gəncə şəhəri - Gəncə bölgəsi, Lənkəran şəhəri -Lənkəran bölgəsi və i.a.
 
 "Qarabağ"ın Azərbaycanın konkret bir vilayətinin, bir bölgəsinin adı kimi formalaşması tarixi onun etimologiyasının daha elmi şəkildə izahına imkan verir. Çünki Azərbaycan dilində (həmçinin başqa türk dillərində) "qara"nın rəngdən başqa "sıx", "qalın", "böyük", "tünd" və başqa mənaları da vardır. Bu baxımdan, "Qarabağ" termini "qara bağ", yəni "böyük bağ", "sıx bağ", "qalın bağ", "səfalı bağ" və s. mənası kəsb edir. Beləliklə, Qarabağın özü kimi "Qarabağ" sözü də Azərbaycan xalqına məxsusdur.
 
 Qarabağdan bəhs edərkən qarşıya əvvəlcədən belə bir sual çıxır: Qarabağ haradır, Azərbaycanın hansı ərazilərini əhatə edir? Bu sualın cavabı bu gün daha aktualdır və erməni separatçıları tərəfindən törədilmiş "Dağlıq Qarabağ problemi"nin dərk edilməsi üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Qoyulmuş suala cavab üçün ilk mənbəyə müraciət edək. Vaxtı ilə bu ərazini əhatə edən Azərbaycan dövlətinin - Qarabağ xanlığının vəziri olmuş Mirzə Camal Cavanşir özünün "Qarabağ tarixi" (1847) əsərində bu məsələdən bəhs edərkən yazırdı: "Qədim tarix kitablarının yazdığına görə Qarabağ vilayətinin sərhədləri belədir: cənub tərəfdən Xudafərin körpüsündən Sınıq körpüyə qədər - Araz çayıdır. İndi (Sınıq körpü) Qazax, Şəmsəddin və Dəmirçi-Həsənli camaatı arasındadır və Rusiya dövləti məmurları onu rus istilahilə Krasnı most, yəni Qızıl körpü adlandırırlar. Şərq tərəfdən Kür çayıdır ki, Cavad kəndində Araz çayına qovuşaraq gedib Xəzər dənizinə tökülür. Şimal tərəfdən Qarabağın Yelizavetpolla sərhədi Kür çayına qədər - Goran çayıdır və Kür çayı çox yerdən (keçib) Araz çayına çatır. Qərb tərəfdən Küşbək, Salvartı və Ərikli adlanan uca Qarabağ dağlarıdır".                                                      

 Rusiya işğalı və müstəmləkəçiliyinin ilk dövründə Qarabağın ərazisi və sərhədlərinin belə dəqiq təsvir edilməsi onunla izah olunur ki, 1) bu faktı bilavasitə Qarabağın idarəsilə məşğul olan dövlət adamı yazır, başqa sözlə, həmin fakt rəsmi sənədlərə əsaslanan rəsmi sözdür, Rusiyanın xidmətində olan dövlət adamının rəsmi sözüdür; 2) digər tərəfdən bu fakt yalnız reallığa, təcrübəyə əsaslanmaqla qalmayıb ilk mənbələrlə də sübut olunur. Mirzə Camalın mövqeyinin doğruluğunu göstərmək üçün qədim tarix kitablarına istinad etməsi təsadüfi deyil. Göründüyü kimi, siyasi-coğrafi məkan olaraq, tarixdə həmişə "Dağlıq Qarabağ" deyil, bütöv halda, yəni Qarabağın bütün ərazisini - dağlarını, düzənlərini əhatə edən ümumi bir "Qarabağ" anlayışı olmuşdur. Başqa sözlə, "Dağlıq Qarabağ" anlayışı çox sonraların "məhsuludur", separatçılıq niyyəti ilə Qarabağın bir hissəsinə verilmiş addır. Adicə məntiq də bunu sübut edir: əgər Dağlıq Qarabağ varsa, deməli düzən və ya aran Qarabağ da var!
 
 Reallıq da belədir: bu gün Azərbaycanda həm Dağlıq Qarabağ var, həm də Aran Qarabağ (yəni düzən Qarabağ)! Özü də həm düzən (aran), həm də dağlıq Qarabağ həmişə, bütün tarixi dövrlərdə bir xalqın - Azərbaycan xalqının Vətəni olmuşdur, dilində "qara" və "bağ" sözləri olan xalqın! Azərbaycan xalqının yüzlərlə ən qədim, ən nadir folklor nümunələri, musiqi inciləri məhz Qarabağda yaranmışdır, Qarabağla bağlıdır.
 
 
Oxu 2757 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • hogan outlet

    I am also writing to make you understand what a outstanding discovery my cousin's girl experienced studying your site. She learned a lot of pieces, most notably how it is like to have an amazing helping spirit to get most people without problems fully grasp specific tricky matters. You actually did more than readers' desires. Many thanks for rendering those beneficial, trusted, edifying and even unique tips about the topic to Tanya.

    hogan outlet Bazar, 06 Noyabr 2016 19:35
  • adidas tubular

    I would like to express some appreciation to you for bailing me out of this type of condition. Right after scouting throughout the world-wide-web and seeing recommendations that were not beneficial, I thought my entire life was done. Living minus the strategies to the problems you've solved by means of your entire guide is a critical case, and the ones which could have badly affected my career if I had not noticed your web blog. Your personal competence and kindness in maneuvering all areas was valuable. I'm not sure what I would have done if I had not come upon such a solution like this. I can at this point relish my future. Thanks very much for the professional and sensible guide. I won't be reluctant to suggest your web site to any person who will need guidelines on this situation.

    adidas tubular Bazar ertəsi, 07 Noyabr 2016 14:49
  • adidas stan smith

    A lot of thanks for all of your efforts on this blog. Debby really likes engaging in research and it's obvious why. My partner and i notice all regarding the dynamic method you convey vital secrets via the website and as well as recommend response from others about this subject and our favorite daughter is always discovering a great deal. Take advantage of the rest of the year. You are always carrying out a splendid job.

    adidas stan smith Çərşənbə axşamı, 08 Noyabr 2016 07:07
  • Adidas NMD Runner men women Grey Black

    WONDERFUL Post.thanks for share..extra wait .. ?

    Adidas NMD Runner men women Grey Black Çərşənbə, 09 Noyabr 2016 03:33
  • nike roshe one

    I must show my passion for your generosity giving support to individuals who need guidance on this one area of interest. Your real dedication to passing the solution throughout came to be incredibly productive and have surely enabled regular people just like me to realize their endeavors. Your new important guide can mean so much to me and further more to my peers. Thank you; from everyone of us.

    nike roshe one Çərşənbə, 09 Noyabr 2016 23:11
  • michael kors outlet

    Thanks so much for giving everyone remarkably remarkable chance to read articles and blog posts from this web site. It is usually so fantastic and packed with a great time for me and my office fellow workers to visit your site at least three times in 7 days to read through the latest issues you have. And definitely, I am just actually motivated considering the splendid information you give. Certain 3 ideas on this page are truly the most impressive we have all ever had.

    michael kors outlet Cümə axşamı, 10 Noyabr 2016 17:01
  • nike dunks

    I have to show thanks to you just for rescuing me from this type of instance. As a result of researching throughout the the web and obtaining solutions that were not beneficial, I was thinking my life was well over. Being alive devoid of the approaches to the problems you have solved all through your good post is a crucial case, as well as the kind that might have adversely damaged my entire career if I hadn't discovered your site. That capability and kindness in touching a lot of things was valuable. I don't know what I would have done if I had not encountered such a stuff like this. I'm able to at this time relish my future. Thank you so much for this expert and sensible help. I will not hesitate to recommend your web page to anybody who wants and needs support on this topic.

    nike dunks Cümə, 11 Noyabr 2016 12:06
  • adidas nmd

    I am glad for writing to make you understand what a excellent discovery my wife's girl obtained viewing your site. She mastered some pieces, which include what it is like to have an incredible teaching style to have many people smoothly learn specified extremely tough matters. You actually surpassed visitors' expected results. Many thanks for imparting such informative, trustworthy, educational and in addition easy tips on that topic to Tanya.

    adidas nmd Bazar, 13 Noyabr 2016 23:58
  • salomon shoes

    I simply desired to appreciate you again. I do not know what I could possibly have implemented in the absence of the pointers shown by you on my problem. It actually was an absolute difficult setting for me, however , considering the specialized technique you processed the issue forced me to cry with fulfillment. I'm just happy for your guidance as well as expect you are aware of a powerful job you're carrying out teaching the mediocre ones thru your web page. I know that you've never come across all of us.

    salomon shoes Bazar ertəsi, 14 Noyabr 2016 21:09
  • yeezy boost 350 v2

    My husband and i have been quite joyful when Louis managed to finish up his studies from the ideas he grabbed in your web page. It's not at all simplistic to just find yourself freely giving thoughts which usually other folks might have been trying to sell. And we all fully grasp we have got the writer to thank for this. The type of illustrations you've made, the simple web site menu, the friendships your site make it easier to foster - it's got most wonderful, and it is aiding our son and us do think the topic is thrilling, and that's unbelievably serious. Thanks for all the pieces!

    yeezy boost 350 v2 Çərşənbə axşamı, 15 Noyabr 2016 20:30