AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
09 Mart

Almanlar Azərbaycanda – Tarix

Bu məqaləni qiymətləndir
(1 Səs)

Almanların ilk dəstələrinin Azərbaycana yerləşdirilməsi barədə 1817-ci ildə General Yermolov göstəriş verib.

Almanların Azərbaycana ilk kütləvi köçü isə 1817-1819-cu illərə təsadüf edir. Azərbaycana yerləşdirilmiş almanların çoxu Vürtemburq krallığının sakinləri olublar.

194 alman ailəsi Şəmkir yaxınlığında Helenendorf (Xanlar rayonu) və Annenfeld adlı iki koloniya salıblar. Bu kaloniyalardan başqa almanlar Azərbaycanda Georqsfeld, Qrünfeld, Ayxenfeld, Traubenfeld, Yelizavetinka kimi kəndlər də salıblar. Qafqaz almanları tərəfindən Tiflis şəhərində nəşr olunan Kaukasische “Post” qəzetinin hər bir nömrəsi yuxarıda göstərilən kənd və şəhərlərə çatdırılırdı.

Almanlar Azərbaycanda siyasi və ictimai həyatda da fəal iştirak edirdilər. Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin IX Milli azlıqlar fraksiyasının dörd üzvündən biri əslən alman olan Lorens Kun idi. Lorens Kun 1884-cü ildə Yelenendorf şəhərində anadan olmuş və 1918-ci ilin 7 dekabr tarixində AXC parlamenti öz işinə başlayanda parlamentə qoşulmuşdu. O, Azərbaycan almanlarının təmsil edirdi.

XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəlində Azərbaycanda yaşayan almanlarının əksəriyyəti xristianlığın protestantlıq qoluna etiqad ediblər. Ölkəmizdə protestant kilsəsi 1857-ci ildə məhz Helenendorfda tikilib. Sonralar Gədəbəy, Şamaxı, Bakı, Şəmkir ərazisində də alman lüteran kilsələri tikilərək istifadəyə verilib.

Tarixi qaynaqların da məlumat verdiyi kimi, almanların Azərbaycanın Qərb bölgələrinə gəlişi ilə kənd həyatında böyük mədəni dəyişikliklər baş verib. Qərb bölgəsində yaşayan yerli azərbaycanlı kəndlilər də almanlar kimi altı zirzəmili, üstü çardaqlı, damı kirəmitli evlər tikməyə başlayıblar (həmin dövrədək, o bölgələrdə zirzəmili və çardaqlı evlər olmayıb).

Cins inəkləri ilk dəfə Azərbaycana almanlar gətiriblər. Sənaye üsulu ilə pendir və yağ istehsalı da məhz onlara məxsusdur. Azərbaycanda ilk yağ-pendir zavodu Ziqanter adlı alman tərəfindən Şəmkirdə tikilib. Almanlar kənd yerlərində elektrik enerjisindən istifadənin, elektrik dəmir yolunun, indiki Şəmkirin Dəllər qəsəbəsindən Gədəbəyədək uzanan neft kəmərinin ilk yaradıcıları olublar.

Gədəbəy misəritmə zavodlarının əsasını Azərbaycanda yaşamış Simens qardaşları qoyub. Bəzi məlumatlara görə, kənd təsərrüfatında işlədilən dördçarxlı at arabalarının düzəldilməsi məhz almanların gəlişindən sonraya təsadüf edir. Xanlar Şampan Şərabı Müəssisəsini də almanlar tikib.

Tarixi mənbələrə əsasən, 1914-cü ildə I Dünya müharibəsi başlayanda rus çarı I Nikolay Moldova, Krım, Şimali Qafqaz və Volqaboyunda yaşayan almanların Sibirə köçürülməsini əmr edib. Bu zaman yalnız Gəncə quberniyasındakı almanlar köçürülməyib. O zaman Gəncə ictimaiyyəti, xüsusən də Rəfibəyov qardaşları Qafqaz canişininin yanına gedərək, onların köçürülməsinə imkan verməyib.

Azərbaycanın qida sənayesi və kənd təsərrüfatı sahəsinə özlərinin ye-nilikləri ilə silinməz iz qoyan “Forer qardaşları”nın istehsal etdikləri şərablar və konyaklar fəaliyyətə başladıqları dövrdən 1914-cü ilədək dünyanın 81 ölkəsində keçirilən beynəlxalq sərgi və dequstasiyalarda 39 dəfə qızıl, gümüş medallara, diplom və fərmanlara layiq görülüb. 

Qeyd etmək lazımdır ki, Forerlər Azərbaycanda ilk dəfə pivə istehsalı ilə də məşğul olublar. 1892-ci ildə “Forer qardaşları” Yelenendorfda Azərbaycanda ilk dəfə iki spirtçəkmə aparatı olan konyak zavodu tikiblər.

AzEns.az

Oxu 6491 dəfə

Şərh verin.

Comments.