AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
12 Okt

İstanbulu Fateh Mehmedlə birgə fəth edən azərbaycanlı

Bu məqaləni qiymətləndir
(0 səs)

İstanbulun fəthi  1453-cü il oktyabrın 29- da gerçəkləşdi. Belə ki, 100 minlik Osmanlı ordusu Konstantinopolu mühasirəyə aldı.

Əslən azərbaycanlı olan Məhəmməd ibn Şeyx Həmzə (Ağ Şəmsəddin) 1389-cu ildə, bəzi mənbələrə görə, Şam şəhərində, bəzi tədqiqatçıların fikrincə isə Şamaxı şəhərində doğulmuşdur.Yetmiş il ömür sürən böyük alimin 1459-cu ildə vəfat etdiyi bildirilir. Dümağ saqqalı olduğu, həmişə ağ paltarda gəzdiyi üçün xalq arasında Ağ Şəmsəddin kimi tanınmışdı.

Harada doğulmasından asılı olmayaraq, Ağ Şəmsəddin məşhur sufi alimlərindən olan, həmyerlimiz təbrizli Sührəverdinin nəslindəndir. Məhz bu baxımdan onun güclü ilahiyyat bilicisi, uşaq yaşlarından Quran hafizi və bütün mənəvi-əxlaqi ölçülərə uyğun şəxs olması təsadüfi deyildi. Yaxın Şərqi dolaşdıqdan sonra, nəhayət, Anadoluda məşhur təsəvvüf alimi Hacı Bayram Vəlinin yanına şagird götürülmüşdür.

Hacı Bayram Vəli ilə onun tanışlığı maraqlı olmuşdur. Belə ki, təsəvvüfə olan hədsiz marağı Ağ Şəmsəddini Anadoluya, özünə layiq mürşid axtarmağa gətirir. Ona bir çoxları Hacı Bayram Vəlini məsləhət görürlər. Deyirlər ki, qazandığın bu zahiri elmi məna elmiylə, biliklərini eşq ilə, ağıl vergisini qəlb və könül vergisiylə tamamlamağın gərəkdir. Bunu da tək bacarmazsan. Sənə bir mürşid lazımdır. Qalx və yubanmadan Ankaraya get. Orada Hacı Bayram Vəliyə müraciət et. O səni tamamlasın,kamilləşdirsin.

Ağ Şəmsəddin bu sözlərdən ruhlanaraq Ankaraya yola düşür. Lakin gördüyü mənzərə onun xoşuna gəlmir. Ankarada Ağ Şəmsəddin Hacı Bayram Vəlini öz tələbələrinin nəfsini qırmaq, fəqir-füqəraya əl tutmaq, səfalətdən əziyyət çəkənləri sevindirmək üçün nəzir-niyaz qəbul edən, bazarda pul yığan vəziyyətdə gördükdə bura gəldiyinə peşman olur və daha yaxşı bir mürşid tapmaq üçün Hələb şəhərinə gedir.

Hələbdə olarkən gecə yuxusunda boynuna bir zəncirin taxıldığını, bu zəncirin bir ucunun Hacı Bayram Vəlidə olduğunu və onu Ankaraya dartdığını görür. Yuxudan ayılandan sonra bunun ilahi mənasını anlayaraq, yenidən Hacı Bayram Vəlinin yanına yola düşür. Ankaraya gəlib Hacı Bayram Vəlini tapır. O, müridləri ilə tarlada çalışırdı. Amma Hacı Bayram ona heç bir iltifat göstərmir. Ağ Şəmsəddin də digər tələbələr kimi tarlada çalışmağa başlayır. Nahar vaxtı gələndə Hacı Bayram onun üzünə belə baxmır. Hazırlanan yeməyi tələbələrinə verdikdən sonra artıq qalanını yaxındakı itlərin qabağına tökür. Ağ Şəmsəddin də özü-özünü məzəmmət edərək düşünür: "Sən buna layiqsən". Sonra isə itlərin qabağına atılmış yeməkdən götürüb yeməyə başlayır. Ağ Şəmsəddinin bu hərəkətini görən Hacı Bayram "Mürid, qəlbimizə girdin, yanıma gəl", - deyərək süfrəsində otuzdurur. Və əlavə edir: "Zəncirlə, zorla gələn müsafiri belə sınaqdan keçirərlər". Bundan hədsiz sevinən Ağ Şeyx onun irfan məclislərinə qoşulur. Hacı Bayram Vəlinin bütün sınaqlarından uğurla çıxan Ağ Şəmsəddin qısa müddət ərzində təsəvvüfün bütün sirlərinə yiyələnir.

İstanbulun fəthi

Osmanlı sultanı II Muradın Hacı Bayram Vəliyə xüsusi hörməti var imiş. Fürsət düşdükcə tez-tez onun ziyarətinə gələrmiş. Bir dəfə dörd yaşlı oğlu şahzadə Mehmet ilə onun yanına gəlmişdi. Sultan II Murad söhbət əsnasında Hacı Bayrama Konstantinopolu almaq istəyini, bu şəhəri bir İslam şəhərinə çevirmək istəyini bildirir. Hacı Bayram isə cavabında: "Allah ömrünüzü və dövlətinizi qorusun! Ancaq İstanbulun alındığını nə sən görəcəksən, nə də mən", - deyərək üzünü balaca Mehmetə və Ağ Şəmsəddinə tərəf tutaraq əlavə edir: "Amma bu şahzadə ilə bizim mürid görəcəklər."

Zaman keçir, Hacı Bayramın dediyi bu fikir çin olur. Ağ Şəmsəddinin həyatının ən parlaq günləri Osmanlı sultanı II Murad tərəfindən oğlu II Mehmetin müəllimi vəzifəsinə təyin edilməsindən sonra başlayır. Osmanlı sultanı fateh Mehmetin müəllimi olan Ağ Şəmsəddin, həm də onun ən yaxşı məsləhətçisinə çevrilir. Sultanı Ağ Şəmsəddindən ayrı təsəvvür eləmək olmurdu.

Ağ Şəmsəddin özü, övladları və bütün müridləri ilə İstanbulun fəthində iştirak edir. Şəhərə bir-birinin ardınca edilən hücumlar bir nəticə vermir, əsgərlər, sərkərdələr arasında həyəcan baş qaldırır. Çox adam bu fəthin gerçəkləşməyəcəyi haqqında düşünməyə başlayır. Ulubadlı Həsən Konstantinopol qalasının divarlarına ilk qalxan döyüşçü olur. O, Osmanlı bayrağını qalanın üstünə sancır. Bədəninə qırxdan artıq oxun sancılmasına baxmayaraq, o, bayrağı enməyə qoymur. Və öz ölümü ilə də millətinə xidmət edir. Ordudakı bu mübarizlik ruhunu yaradan Ağ Şəmsəddin idi.

Ağ Şəmsəddin Konstantinopolun hansı gün, hansı tərəfdən hücum etməklə uğur əldə ediləcəyinin də dəqiq vaxtını və müjdəsini verir. Hətta İstanbulun fəthində istifadə edilmiş, dünya hərb tarixində görünməmiş üsulun - gəmilərin üzərinə piy sürtülmüş taxtaların üstü ilə limana salınması ideyasının da Ağ Şəmsəddinə məxsus olduğu bildirilir. İki qitənin qovuşağında, strateji əhəmiyyətli məkanda yerləşən bu qədim şəhər alındı. Bu zəfərdə sultanın payı nə qədər idisə, Ağ Şəmsəddinin də bir o qədər xidməti oldu. Təsadüfi deyildir ki, Ağ Şəmsəddini "İstanbulun mənəvi fatehi" adlandırırlar.

Osmanlı sultanı Fateh Mehmet öz müəlliminin əməyini yüksək dəyərləndirmiş və demişdir: "Zamanımda Ağ Şəmsəddin kimi bir mübarəkin tapılmasından duyduğum sevinc, İstanbulun alınmasından duyduğum sevincdən az deyildir".

Azens.az \ Anar Turan 

Oxu 3409 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • yeezy boost 350

    I together with my pals came viewing the excellent solutions located on your website then instantly I had a horrible suspicion I never expressed respect to the web site owner for those tips. My young boys appeared to be consequently stimulated to learn them and have in effect truly been using these things. Many thanks for actually being well kind as well as for using varieties of very good tips most people are really desirous to know about. Our sincere regret for not expressing appreciation to sooner.

    yeezy boost 350 Cümə axşamı, 01 İyun 2017 19:31
  • longchamp bags

    I want to express appreciation to this writer for bailing me out of this situation. Just after browsing throughout the the web and finding basics that were not beneficial, I believed my life was done. Living without the presence of approaches to the issues you've fixed through the post is a crucial case, as well as the ones which might have in a wrong way damaged my entire career if I hadn't discovered your website. Your own understanding and kindness in touching a lot of things was very helpful. I'm not sure what I would've done if I had not come upon such a solution like this. I can also at this time relish my future. Thanks for your time so much for the professional and amazing guide. I won't think twice to endorse the website to any person who needs direction on this topic.

    longchamp bags Şənbə, 03 İyun 2017 11:38
  • yeezy boost 350

    I intended to draft you one tiny note just to thank you so much yet again for your beautiful things you have contributed at this time. It has been quite strangely open-handed with people like you to present extensively exactly what many individuals would've supplied for an ebook to generate some cash for themselves, specifically considering that you could have done it if you ever decided. These concepts as well served like the easy way to know that other individuals have the same passion just as mine to see a great deal more related to this issue. I am certain there are a lot more fun opportunities ahead for many who check out your blog.

    yeezy boost 350 Şənbə, 03 İyun 2017 12:50
  • light up shoes

    I have to express thanks to this writer for rescuing me from this particular matter. After looking out through the the net and meeting recommendations which are not beneficial, I believed my life was well over. Living minus the approaches to the problems you've resolved all through the review is a serious case, as well as ones that might have in a negative way affected my entire career if I hadn't noticed your web blog. Your primary natural talent and kindness in dealing with all the things was useful. I am not sure what I would've done if I had not encountered such a point like this. It's possible to at this point relish my future. Thanks a lot so much for the specialized and result oriented help. I will not hesitate to suggest your web site to anyone who should have guidelines on this issue.

    light up shoes Şənbə, 03 İyun 2017 16:07
  • yeezy boost 350

    I wanted to jot down a comment in order to say thanks to you for these amazing information you are giving at this site. My long internet investigation has at the end been recognized with good tips to talk about with my pals. I 'd suppose that many of us website visitors are rather fortunate to dwell in a fabulous network with many awesome individuals with valuable advice. I feel quite privileged to have come across the web page and look forward to many more enjoyable moments reading here. Thank you once again for all the details.

    yeezy boost 350 Şənbə, 03 İyun 2017 22:38
  • michael kors outlet store

    A lot of thanks for each of your efforts on this website. Kim takes pleasure in conducting investigations and it's easy to understand why. Many of us know all concerning the compelling method you provide insightful suggestions on this blog and even foster participation from website visitors about this concern so our favorite princess is becoming educated a great deal. Enjoy the remaining portion of the new year. You're the one conducting a great job.

    michael kors outlet store Bazar ertəsi, 05 İyun 2017 06:14
  • hermes belts for women

    I really wanted to send a quick message in order to thank you for these lovely tactics you are showing at this website. My time intensive internet search has finally been honored with brilliant tips to write about with my contacts. I would admit that we readers are definitely lucky to live in a perfect network with many brilliant people with useful hints. I feel very grateful to have seen your webpage and look forward to plenty of more entertaining moments reading here. Thanks a lot once more for everything.

    hermes belts for women Bazar ertəsi, 05 İyun 2017 09:53
  • hermes belt

    I want to point out my love for your generosity supporting those people who must have help with this important question. Your personal dedication to getting the solution all through became definitely effective and have consistently helped those just like me to realize their goals. Your amazing interesting suggestions entails a lot to me and somewhat more to my office workers. Many thanks; from all of us.

    hermes belt Çərşənbə, 07 İyun 2017 10:12
  • yeezy boost

    I simply needed to appreciate you once again. I'm not certain the things that I could possibly have handled without these solutions revealed by you regarding such concern. Previously it was a real frightening problem for me, but spending time with the very specialised approach you treated the issue forced me to jump over joy. I will be happy for your information and even have high hopes you know what an amazing job you're undertaking training many people through the use of your webpage. Probably you haven't encountered all of us.

    yeezy boost Cümə, 09 İyun 2017 02:17
  • adidas stan smith

    I'm also commenting to let you understand of the brilliant experience our child had browsing yuor web blog. She mastered a good number of things, not to mention what it's like to have a great teaching style to make the rest without difficulty know just exactly a variety of multifaceted matters. You actually surpassed people's expectations. Thank you for delivering such helpful, healthy, informative and also unique thoughts on this topic to Ethel.

    adidas stan smith Cümə, 09 İyun 2017 04:48