AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
13 Sent

Azərbaycanın ilk Ədliyyə Naziri — Xəlil bəy Xasməmmədov

Bu məqaləni qiymətləndir
(1 Səs)

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin görkəmli dövlət xadimlərindən biri olan Xəlil bəy Xasməmmədov 1873-cü ildə Gəncədə anadan olub.

Orta təhsilini Gəncə klassik gimnaziyasında almış, daha sonra Moskva Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. Yekaterinodar (indiki Krasnodar) və Yelizavetpol (Gəncə) dairə məhkəmələrində işləmiş, "İttifaqi-müslimin" təşkilatının din və hüquq komissiyalarının üzvü olmuşdur. 
 
Xəlil bəy 1907-ci ildə Yelizavetpol quberniyasından 2-ci Dövlət dumasına deputat seçilib. Xəlil bəy Xasməmmədov Fətəli xan Xoyski ilə birlikdə Dumanın milli-dini bərabərlik komissiyasının, Dumanın ikinci şöbəsinin və beş komissiyasının üzvü olub, xalq azadlığı partiyasını təmsil edib. Özlərini "solların gənc tatar partiyasına" aid edən Xoyski və Xasməmmədov fraksiyanın proqramını "Varlılar və zadəganlar üçün" nəzərdə tutulduğundan, tam şəkildə qəbul etmirdilər. Xasməmmədov Dumanın müsəlman fraksiyasının iclasında amnistiya məsələsini qaldırır və onun qanunvericilik yolu ilə keçirilməsini təklif edib. O zaman 3-cü Dövlət Dumasında Xasməmmədov Azərbaycanı təmsil edən yeganə deputat idi. O, Dumanın imperatora müraciət hazırlanması, sorğular, köçürmə işi, məhkəmə islahatı üzrə komissiyalarının üzvü idi.
 
Xəlil bəy Xasməmmədov Qafqaz müsəlmanlarının mənafeyini müdafiə edərək Duma deputatlarına bəyan etmişdi ki, "dövlətimizin siyasi quruluşunun bu və ya başqa cür adlanması qətiyyən vacib deyil, bu siyasi quruluşun tələbatımızı, istəklərimizi yerinə yetirməyə qadir olan məzmunu bizim üçün daha vacibdir". Xasməmmədov Dumanın iki illik fəaliyyəti dövründə müsəlmanların hüquqlarının imperiyanın əsas əhalisi ilə bərabərləşdirilməsi, onların maariflənməsi, rifahının yüksəldilməsi üçün heç bir iş görülmədiyini Duma üzvlərinin nəzərinə çatdırıb, kəndlilərin torpaq azlığından əziyyət çəkdiyini vurğulayıb. Xalq təhsili məsələləri barədə çıxışlarında Xasməmmədov ibtidai məktəbdə ana dilində təhsili müdafiə etsə də, "dövlət dilini bilməyi zəruri" sayırdı. 
 
Xasməmmədov 1913-1917-ci illərdə Yelizavetpol şəhər bələdiyyə rəisi işləyib. Fevral inqilabından sonra Gəncədə "Türk Ədəmi-mərkəziyyət partiyasının yaradıcılarından biri, 1917-ci ildə keçirilən Qafqaz və Ümumrusiya müsəlmanları qurultaylarının iştirakçısı olub. Həmin ilin 26-31 oktyabrında Bakıda keçirilən "Müsavat" partiyasının birinci qurultayında Mərkəzi Komitənin üzvü seçilib. O, 1918-ci ildə keçirilməsi nəzərdə tutulan İstanbul konfransına göndərilən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nümayəndə heyətinə daxil idi. X. Xasməmmədov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 1-ci Hökumət kabinəsində ədliyyə naziri, 2-ci kabinədə əvvəlcə portfelsiz nazir, 6 oktyabr kabinədaxili dəyişikliklərdən sonra ədliyyə naziri, 3-cü kabinədə daxili işlər naziri, 5-ci kabinədə ədliyyə naziri vəzifələrində çalışıb. 
 
Xasməmmədov 1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Türkiyədə səfiri təyin olunub. Azərbaycanın bütün Qafqazın türk-müsəlman xalqları ilə sıx birliyinin qızğın tərəfdarı olan Xasməmmədov Azərbaycan və Şimali Qafqaz mühacirləri tərəfindən yaradılan "Azərbaycan-Dağlılar birliyi" adlanan qurumun ilk sədri seçilmişdi. 1942-ci ilin yazında Almaniyanın Xarici İşlər Nazirliyi xətti ilə Berlinə görüşə dəvət edilən tanınmış Qafqaz siyasi mühacirləri sırasında Xəlil bəy Xasməmmədov da olub. X. Xasməmmədov 1947-ci ildə İstanbulda vəfat edib. 
 
AzEns.Az
Oxu 3906 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • adidas ultra boost

    I intended to put you one little bit of word just to give thanks as before considering the stunning pointers you have shared on this website. It is really extremely generous with you to offer unreservedly all most people could possibly have marketed for an electronic book to get some profit on their own, most notably considering that you might have tried it if you considered necessary. These solutions additionally acted like the good way to recognize that someone else have the identical eagerness just as my very own to understand a little more with regards to this problem. Certainly there are a lot more fun periods in the future for people who start reading your blog post.

    adidas ultra boost Çərşənbə axşamı, 19 Dekabr 2017 12:00
  • kyrie irving shoes

    I want to convey my appreciation for your kindness in support of men and women who actually need help with your niche. Your very own commitment to passing the message all through was quite productive and have always helped guys much like me to realize their targets. Your warm and helpful report entails much to me and extremely more to my fellow workers. Thanks a lot; from everyone of us.

    kyrie irving shoes Çərşənbə axşamı, 19 Dekabr 2017 12:12
  • adidas ultra

    I not to mention my friends appeared to be reading through the excellent advice found on the website while all of a sudden developed a horrible suspicion I never expressed respect to the website owner for them. The ladies happened to be consequently warmed to learn all of them and now have absolutely been using those things. I appreciate you for truly being really accommodating and for making a choice on this sort of decent subjects millions of individuals are really needing to be informed on. My honest apologies for not expressing appreciation to earlier.

    adidas ultra Çərşənbə axşamı, 19 Dekabr 2017 16:12
  • calvin klein outlet

    I wish to get across my affection for your kindness giving support to individuals that really want help with this particular subject. Your real commitment to passing the solution around ended up being rather valuable and has usually allowed many people like me to attain their ambitions. Your personal helpful information signifies so much a person like me and further more to my fellow workers. Thanks a lot; from each one of us.

    calvin klein outlet Çərşənbə axşamı, 19 Dekabr 2017 16:37
  • goyard tote

    Thank you so much for providing individuals with an exceptionally special possiblity to read from this web site. It is always very terrific plus stuffed with amusement for me and my office fellow workers to search your site minimum three times in 7 days to study the newest guidance you will have. Of course, we are actually fascinated considering the effective principles you serve. Certain 1 ideas in this post are basically the finest we've ever had.

    goyard tote Çərşənbə axşamı, 19 Dekabr 2017 22:56
  • yeezy boost 350

    I want to express my love for your generosity for those people that absolutely need guidance on this situation. Your personal commitment to passing the message all-around was incredibly effective and have made guys and women like me to reach their desired goals. Your entire insightful recommendations indicates so much to me and additionally to my office workers. Thanks a ton; from each one of us.

    yeezy boost 350 Çərşənbə, 20 Dekabr 2017 01:21
  • nike air max 2016

    I wish to express my thanks to this writer just for rescuing me from this type of issue. Just after checking throughout the search engines and coming across basics which are not pleasant, I figured my entire life was gone. Existing minus the solutions to the problems you have resolved by means of your entire site is a crucial case, and those which might have adversely damaged my entire career if I hadn't noticed your blog. That ability and kindness in handling everything was invaluable. I don't know what I would've done if I had not come upon such a thing like this. I can at this moment look forward to my future. Thanks a lot very much for this high quality and amazing help. I will not be reluctant to suggest the website to any person who needs and wants care on this subject matter.

    nike air max 2016 Çərşənbə, 20 Dekabr 2017 02:42
  • Yeezy Boost 350 V2 Kids Grey Orange

    I simply needed to thank you very much again. I am not sure what I would've made to happen without the smart ideas shared by you concerning that question. It was actually a very scary scenario for me, nevertheless noticing the specialised strategy you dealt with the issue took me to cry with happiness. I'm happy for this guidance and as well , hope you realize what an amazing job your are undertaking educating many people through your webblog. I am sure you haven't met all of us.

    Yeezy Boost 350 V2 Kids Grey Orange Çərşənbə, 20 Dekabr 2017 04:48
  • cheap jordans

    Thank you so much for providing individuals with such a brilliant possiblity to read critical reviews from this website. It can be very pleasurable and as well , stuffed with a good time for me personally and my office colleagues to search your web site at minimum thrice a week to read through the latest items you have got. And of course, I'm usually happy concerning the brilliant ideas you serve. Some 1 areas in this posting are in reality the most effective I've had.

    cheap jordans Çərşənbə, 20 Dekabr 2017 09:13
  • nike kyrie 3

    Thank you so much for giving everyone a very memorable possiblity to read critical reviews from this website. It can be so ideal and as well , full of a lot of fun for me personally and my office fellow workers to visit the blog really thrice in one week to read through the latest guides you will have. And definitely, I am certainly pleased with all the surprising points served by you. Selected 3 points in this post are honestly the most beneficial we've ever had.

    nike kyrie 3 Çərşənbə, 20 Dekabr 2017 13:56