AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
13 Sent

Azərbaycanın ilk Ədliyyə Naziri — Xəlil bəy Xasməmmədov

Bu məqaləni qiymətləndir
(1 Səs)

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin görkəmli dövlət xadimlərindən biri olan Xəlil bəy Xasməmmədov 1873-cü ildə Gəncədə anadan olub.

Orta təhsilini Gəncə klassik gimnaziyasında almış, daha sonra Moskva Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. Yekaterinodar (indiki Krasnodar) və Yelizavetpol (Gəncə) dairə məhkəmələrində işləmiş, "İttifaqi-müslimin" təşkilatının din və hüquq komissiyalarının üzvü olmuşdur. 
 
Xəlil bəy 1907-ci ildə Yelizavetpol quberniyasından 2-ci Dövlət dumasına deputat seçilib. Xəlil bəy Xasməmmədov Fətəli xan Xoyski ilə birlikdə Dumanın milli-dini bərabərlik komissiyasının, Dumanın ikinci şöbəsinin və beş komissiyasının üzvü olub, xalq azadlığı partiyasını təmsil edib. Özlərini "solların gənc tatar partiyasına" aid edən Xoyski və Xasməmmədov fraksiyanın proqramını "Varlılar və zadəganlar üçün" nəzərdə tutulduğundan, tam şəkildə qəbul etmirdilər. Xasməmmədov Dumanın müsəlman fraksiyasının iclasında amnistiya məsələsini qaldırır və onun qanunvericilik yolu ilə keçirilməsini təklif edib. O zaman 3-cü Dövlət Dumasında Xasməmmədov Azərbaycanı təmsil edən yeganə deputat idi. O, Dumanın imperatora müraciət hazırlanması, sorğular, köçürmə işi, məhkəmə islahatı üzrə komissiyalarının üzvü idi.
 
Xəlil bəy Xasməmmədov Qafqaz müsəlmanlarının mənafeyini müdafiə edərək Duma deputatlarına bəyan etmişdi ki, "dövlətimizin siyasi quruluşunun bu və ya başqa cür adlanması qətiyyən vacib deyil, bu siyasi quruluşun tələbatımızı, istəklərimizi yerinə yetirməyə qadir olan məzmunu bizim üçün daha vacibdir". Xasməmmədov Dumanın iki illik fəaliyyəti dövründə müsəlmanların hüquqlarının imperiyanın əsas əhalisi ilə bərabərləşdirilməsi, onların maariflənməsi, rifahının yüksəldilməsi üçün heç bir iş görülmədiyini Duma üzvlərinin nəzərinə çatdırıb, kəndlilərin torpaq azlığından əziyyət çəkdiyini vurğulayıb. Xalq təhsili məsələləri barədə çıxışlarında Xasməmmədov ibtidai məktəbdə ana dilində təhsili müdafiə etsə də, "dövlət dilini bilməyi zəruri" sayırdı. 
 
Xasməmmədov 1913-1917-ci illərdə Yelizavetpol şəhər bələdiyyə rəisi işləyib. Fevral inqilabından sonra Gəncədə "Türk Ədəmi-mərkəziyyət partiyasının yaradıcılarından biri, 1917-ci ildə keçirilən Qafqaz və Ümumrusiya müsəlmanları qurultaylarının iştirakçısı olub. Həmin ilin 26-31 oktyabrında Bakıda keçirilən "Müsavat" partiyasının birinci qurultayında Mərkəzi Komitənin üzvü seçilib. O, 1918-ci ildə keçirilməsi nəzərdə tutulan İstanbul konfransına göndərilən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nümayəndə heyətinə daxil idi. X. Xasməmmədov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 1-ci Hökumət kabinəsində ədliyyə naziri, 2-ci kabinədə əvvəlcə portfelsiz nazir, 6 oktyabr kabinədaxili dəyişikliklərdən sonra ədliyyə naziri, 3-cü kabinədə daxili işlər naziri, 5-ci kabinədə ədliyyə naziri vəzifələrində çalışıb. 
 
Xasməmmədov 1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Türkiyədə səfiri təyin olunub. Azərbaycanın bütün Qafqazın türk-müsəlman xalqları ilə sıx birliyinin qızğın tərəfdarı olan Xasməmmədov Azərbaycan və Şimali Qafqaz mühacirləri tərəfindən yaradılan "Azərbaycan-Dağlılar birliyi" adlanan qurumun ilk sədri seçilmişdi. 1942-ci ilin yazında Almaniyanın Xarici İşlər Nazirliyi xətti ilə Berlinə görüşə dəvət edilən tanınmış Qafqaz siyasi mühacirləri sırasında Xəlil bəy Xasməmmədov da olub. X. Xasməmmədov 1947-ci ildə İstanbulda vəfat edib. 
 
AzEns.Az
Oxu 6172 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • yeezy

    I simply had to thank you so much all over again. I'm not certain the things that I could possibly have achieved without those ideas shared by you regarding such situation. This was an absolute frightening concern in my view, nevertheless taking a look at a skilled mode you handled that took me to cry over gladness. Extremely happier for this service and in addition believe you are aware of a great job you're putting in teaching many others through the use of a web site. I know that you have never met any of us.

    yeezy Bazar, 15 Aprel 2018 21:54
  • tom ford eyewear

    I actually wanted to make a word in order to thank you for all of the marvelous advice you are giving at this website. My considerable internet research has at the end been paid with pleasant strategies to go over with my best friends. I 'd say that most of us site visitors are rather fortunate to dwell in a magnificent community with so many special individuals with interesting plans. I feel pretty privileged to have used your web pages and look forward to tons of more brilliant minutes reading here. Thanks a lot once more for everything.

    tom ford eyewear Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 01:57
  • Adidas NMD Runner PK Blue Grey/Blue

    I must show some appreciation to this writer just for rescuing me from this particular predicament. Right after researching throughout the world wide web and meeting views which were not helpful, I figured my entire life was over. Living minus the answers to the issues you have fixed as a result of your main short post is a crucial case, and ones that would have in a wrong way affected my career if I hadn't discovered your website. Your good competence and kindness in taking care of every part was tremendous. I'm not sure what I would've done if I hadn't come upon such a step like this. I am able to at this moment look ahead to my future. Thanks so much for the high quality and effective help. I will not hesitate to suggest your web blog to any individual who should have guidelines on this issue.

    Adidas NMD Runner PK Blue Grey/Blue Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 02:11
  • tory burch shoes

    I and also my guys were actually looking at the great thoughts located on your web page while instantly came up with an awful feeling I had not thanked the web site owner for those strategies. The boys are already absolutely passionate to read through them and have extremely been enjoying them. We appreciate you genuinely well considerate and also for getting this sort of useful areas most people are really wanting to learn about. Our own honest apologies for not expressing gratitude to earlier.

    tory burch shoes Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 05:04
  • themarketingtroublemaker

    spectrumscienceinteractive, taxcreditadvisers,
    [url=http://www.themarketingtroublemaker.com/]themarketingtroublemaker[/url]

    themarketingtroublemaker Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 08:26
  • nike air presto green

    adidas samba primeknit rot,mens nike air max tn grey orange
    nike air presto green http://www.powislanska.org/merry_en/nike-air-presto-green
    nike air presto green

    nike air presto green Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 10:18
  • air jordan 12 all pink

    wearing nike flyknit lunar 1,nike blazer damen winter
    air jordan 12 all pink http://www.deeperdating.org/merry_en/air-jordan-12-all-pink
    air jordan 12 all pink

    air jordan 12 all pink Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 10:22
  • curry 2

    I needed to draft you one bit of remark to help give many thanks the moment again just for the remarkable pointers you have documented on this website. It was incredibly open-handed with people like you to offer easily what exactly a number of us could have marketed for an electronic book to help with making some cash for themselves, most importantly now that you could possibly have tried it in case you wanted. These inspiring ideas also acted as a fantastic way to know that the rest have a similar keenness really like my personal own to see more with respect to this problem. I'm certain there are some more enjoyable moments ahead for those who look into your blog post.

    curry 2 Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 13:00
  • ezkidsfoundation

    superagusto, lillybethandhinsberth,
    ezkidsfoundation http://www.tibettoursandtravel.com/
    ezkidsfoundation

    ezkidsfoundation Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 13:27
  • tom ford sunglasses

    I precisely wanted to say thanks yet again. I am not sure the things I might have handled without the entire techniques shared by you about such subject matter. It absolutely was the daunting concern for me, nevertheless taking note of the well-written avenue you treated the issue made me to leap for happiness. Extremely grateful for this advice and even sincerely hope you realize what an amazing job you're doing educating many people thru a blog. I'm certain you have never met any of us.

    tom ford sunglasses Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 18:19