AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
13 Sent

Azərbaycanın ilk Ədliyyə Naziri — Xəlil bəy Xasməmmədov

Bu məqaləni qiymətləndir
(0 səs)

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin görkəmli dövlət xadimlərindən biri olan Xəlil bəy Xasməmmədov 1873-cü ildə Gəncədə anadan olub.

Orta təhsilini Gəncə klassik gimnaziyasında almış, daha sonra Moskva Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. Yekaterinodar (indiki Krasnodar) və Yelizavetpol (Gəncə) dairə məhkəmələrində işləmiş, "İttifaqi-müslimin" təşkilatının din və hüquq komissiyalarının üzvü olmuşdur. 
 
Xəlil bəy 1907-ci ildə Yelizavetpol quberniyasından 2-ci Dövlət dumasına deputat seçilib. Xəlil bəy Xasməmmədov Fətəli xan Xoyski ilə birlikdə Dumanın milli-dini bərabərlik komissiyasının, Dumanın ikinci şöbəsinin və beş komissiyasının üzvü olub, xalq azadlığı partiyasını təmsil edib. Özlərini "solların gənc tatar partiyasına" aid edən Xoyski və Xasməmmədov fraksiyanın proqramını "Varlılar və zadəganlar üçün" nəzərdə tutulduğundan, tam şəkildə qəbul etmirdilər. Xasməmmədov Dumanın müsəlman fraksiyasının iclasında amnistiya məsələsini qaldırır və onun qanunvericilik yolu ilə keçirilməsini təklif edib. O zaman 3-cü Dövlət Dumasında Xasməmmədov Azərbaycanı təmsil edən yeganə deputat idi. O, Dumanın imperatora müraciət hazırlanması, sorğular, köçürmə işi, məhkəmə islahatı üzrə komissiyalarının üzvü idi.
 
Xəlil bəy Xasməmmədov Qafqaz müsəlmanlarının mənafeyini müdafiə edərək Duma deputatlarına bəyan etmişdi ki, "dövlətimizin siyasi quruluşunun bu və ya başqa cür adlanması qətiyyən vacib deyil, bu siyasi quruluşun tələbatımızı, istəklərimizi yerinə yetirməyə qadir olan məzmunu bizim üçün daha vacibdir". Xasməmmədov Dumanın iki illik fəaliyyəti dövründə müsəlmanların hüquqlarının imperiyanın əsas əhalisi ilə bərabərləşdirilməsi, onların maariflənməsi, rifahının yüksəldilməsi üçün heç bir iş görülmədiyini Duma üzvlərinin nəzərinə çatdırıb, kəndlilərin torpaq azlığından əziyyət çəkdiyini vurğulayıb. Xalq təhsili məsələləri barədə çıxışlarında Xasməmmədov ibtidai məktəbdə ana dilində təhsili müdafiə etsə də, "dövlət dilini bilməyi zəruri" sayırdı. 
 
Xasməmmədov 1913-1917-ci illərdə Yelizavetpol şəhər bələdiyyə rəisi işləyib. Fevral inqilabından sonra Gəncədə "Türk Ədəmi-mərkəziyyət partiyasının yaradıcılarından biri, 1917-ci ildə keçirilən Qafqaz və Ümumrusiya müsəlmanları qurultaylarının iştirakçısı olub. Həmin ilin 26-31 oktyabrında Bakıda keçirilən "Müsavat" partiyasının birinci qurultayında Mərkəzi Komitənin üzvü seçilib. O, 1918-ci ildə keçirilməsi nəzərdə tutulan İstanbul konfransına göndərilən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nümayəndə heyətinə daxil idi. X. Xasməmmədov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 1-ci Hökumət kabinəsində ədliyyə naziri, 2-ci kabinədə əvvəlcə portfelsiz nazir, 6 oktyabr kabinədaxili dəyişikliklərdən sonra ədliyyə naziri, 3-cü kabinədə daxili işlər naziri, 5-ci kabinədə ədliyyə naziri vəzifələrində çalışıb. 
 
Xasməmmədov 1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Türkiyədə səfiri təyin olunub. Azərbaycanın bütün Qafqazın türk-müsəlman xalqları ilə sıx birliyinin qızğın tərəfdarı olan Xasməmmədov Azərbaycan və Şimali Qafqaz mühacirləri tərəfindən yaradılan "Azərbaycan-Dağlılar birliyi" adlanan qurumun ilk sədri seçilmişdi. 1942-ci ilin yazında Almaniyanın Xarici İşlər Nazirliyi xətti ilə Berlinə görüşə dəvət edilən tanınmış Qafqaz siyasi mühacirləri sırasında Xəlil bəy Xasməmmədov da olub. X. Xasməmmədov 1947-ci ildə İstanbulda vəfat edib. 
 
AzEns.Az
Oxu 1660 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • longchamp

    Aw, this was a really nice post. In idea I wish to put in writing like this moreover ?taking time and actual effort to make an excellent article?however what can I say?I procrastinate alot and by no means appear to get something done.

    longchamp Bazar, 15 Oktyabr 2017 14:32
  • yeezy

    I needed to send you this tiny observation to finally thank you very much once again on your pretty tricks you have discussed above. It was certainly unbelievably generous of people like you to deliver easily all that a number of people would've made available as an ebook to help with making some profit on their own, mostly given that you could possibly have tried it if you considered necessary. These good tips in addition served to be the good way to realize that someone else have similar desire much like mine to figure out great deal more regarding this matter. I'm certain there are millions of more pleasurable moments up front for people who scan through your site.

    yeezy Bazar, 15 Oktyabr 2017 16:37
  • Adidas NMD Runner PK Black Grey

    I truly wanted to type a simple remark in order to express gratitude to you for all of the lovely pointers you are showing at this website. My long internet lookup has now been recognized with good quality facts and techniques to go over with my colleagues. I would admit that we visitors actually are undoubtedly endowed to dwell in a fine website with very many marvellous professionals with good things. I feel very privileged to have discovered the site and look forward to plenty of more enjoyable minutes reading here. Thanks a lot once again for everything.

    Adidas NMD Runner PK Black Grey Bazar, 15 Oktyabr 2017 19:11
  • adidas ultra boost

    I wish to express some appreciation to you just for rescuing me from this particular issue. Because of browsing throughout the the web and finding things which are not pleasant, I figured my entire life was well over. Being alive without the presence of solutions to the difficulties you've solved through this site is a serious case, and ones which might have negatively affected my entire career if I had not encountered your blog. Your actual understanding and kindness in handling every item was very useful. I'm not sure what I would've done if I had not come across such a point like this. I can now look forward to my future. Thank you so much for the skilled and amazing help. I won't hesitate to propose your blog post to any person who ought to have tips on this subject matter.

    adidas ultra boost Bazar, 15 Oktyabr 2017 19:58
  • vibram fivefingers

    It抯 hard to seek out educated folks on this matter, but you sound like you recognize what you抮e speaking about! Thanks

    vibram fivefingers Bazar ertəsi, 16 Oktyabr 2017 02:07
  • nike air max

    Youre so cool! I dont suppose Ive learn anything like this before. So good to search out any person with some authentic thoughts on this subject. realy thanks for beginning this up. this web site is something that is needed on the web, somebody with a bit of originality. helpful job for bringing something new to the web!

    nike air max Bazar ertəsi, 16 Oktyabr 2017 14:02
  • yeezy boost 350

    I intended to send you the very little observation to be able to say thanks a lot once again on the gorgeous tips you have provided in this article. It's so tremendously generous with you to supply unreservedly just what most of us could possibly have advertised as an ebook to end up making some bucks on their own, especially seeing that you might well have tried it if you ever decided. Those solutions as well acted to provide a great way to be sure that some people have the same keenness similar to my personal own to find out a little more around this problem. I believe there are thousands of more pleasant opportunities up front for individuals who check out your blog post.

    yeezy boost 350 Bazar ertəsi, 16 Oktyabr 2017 16:00
  • yeezy boost 350

    Thank you for all of your work on this website. Debby enjoys carrying out internet research and it's easy to see why. A lot of people hear all relating to the compelling means you deliver both interesting and useful strategies on this website and therefore welcome participation from other ones about this point so our favorite girl is now starting to learn a lot. Take advantage of the remaining portion of the year. Your performing a very good job.

    yeezy boost 350 Bazar ertəsi, 16 Oktyabr 2017 19:12
  • burberry scarf

    Would you be enthusiastic about exchanging links?

    burberry scarf Çərşənbə axşamı, 17 Oktyabr 2017 00:54
  • michael kors purses

    Good post. I be taught something more difficult on completely different blogs everyday. It will at all times be stimulating to learn content material from other writers and follow a bit of one thing from their store. I抎 want to use some with the content material on my weblog whether you don抰 mind. Natually I抣l give you a link on your net blog. Thanks for sharing.

    michael kors purses Çərşənbə axşamı, 17 Oktyabr 2017 12:20