AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
03 Noy

Monqolların qərb yürüşləri

Bu məqaləni qiymətləndir
(1 Səs)

 «Monqol Dünya Müharibəsi» (1207-1293) və onun tərkib hissəsi kimi monqolların Qərb yürüşləri (1220-1260) dünya siyasi xəritəsində önəmli dəyişikliklər etdi.

 Monqol işğalları Asiyada Hindistan, Filippin, Ərəbistan, Yava adası istisna olmaqla kök saldı, Şərqi Avropa bütünlüklə, Mərkəzi Avropa isə qismən «Asiya cəngavərlərinin» əlinə keçdi. Bu zamanlar dünyanın bilinən 64 milyon km torpaqlarından 44 milyon km monqol idarəsi altında idi.

 Köçəri monqol-türk tayfalarının birləşdirilməsi, mərkəzləşdirilmiş dövlətin yaranması, ölkədə qanun-qayda yaradılması və monqolları dünyanın işğalına aparan yollara çıxarılması birbaşa Çingiz xanla bağlı olmuşdur. Çingiz xanı tarixin möhtəşəm hərbi bilicisi və rəhbəri adlandırırlar. Onunla müqayisədə Makedoniyalı İsgəndər və Sezar azdəyərlidir. Bundan əlavə son illərdə Qərbdə aparılmış araşdırmalardan sonra Çingiz xan II - minilliyin 1-li adamı seçilmişdir.

 Çingiz xanın ilkin fəaliyyəti Monqolustanın birləşdirilməsi oldu. Bu birləşdirmə tayfalararası çəkişmələrə son qoydu, lakin bu vəziyyət yalnız bir şərtlə qorunub saxlana bilərdi ki, feodal hərbi-köçəri əyanları mövcud şəraiti müharibələrin kəsilməsində deyil, onun daha da genişlənməsində, davam etdirilməsində maraqlı olsunlar.

 İlkin olaraq ilk beşillik dövründə (1206-1211) işğallar məhdud xarakter daşıyırdı: 1207-ci ildə xanın böyük oğlu Cuçi Sibirə yürüş edərək «meşə tayfaları»nı və yenisey qırğızlarını tabe etdi. 1208-ci ildə Subedey-batur, Çingiz xanın ən görkəmli sərkərdələrindən biri, İrtış çayı sahilində merkitləri və naymanları məğlub etdi. 1211-1215-ci illər ərzində isə Şimali Çin işğal olundu.

 Qərb istiqamətində ilk önəmli hərbi əməliyyatlar 1219-cu ildən Mərkəzi Asiya istiqamətində aparıldı. Monqolların bu yürüşü nəticəsində Xarəzmşahlar dövləti süqut etdi, İran, Qafqaz , Cənubi Rusiya və s. ölkələr talan edildi.

 Avropaya yürüş Çingiz xanın nəvəsi Cuçinin oğlu - Batuya həvalə edildi. O, Ali baş komandan təyin edildi. 1236-1242-ci illər ərzində türk-monqol ordusu demək olar ki, bütün Şərqi Avropanı və qismən də Mərkəzi Avropanı ələ keçirdilər. Yalnız Böyük xan Ugedeyin ölüm xəbəri monqolları Qərbi Avropaya hazırladığı yürüşdən əl çəkdirdi. Monqol ordusunun hissələri Vyana, Adriatik dənizi sahilləri və Mərkəzi Avropanın digər bölgələrinə yaxın cəmləşməsi, eləcə də, bütün Avropanın istila edilməsi heç bir güclü maneəyə rast gəlməməsinə baxmayaraq Batu xan yeni monqol xanının seçilməsi üçün qurultayda iştirakının vacibliyini saydı. Lakin bununla monqolların Qərb istiqamətində yürüşləri bitmədi. Qaraqorum qurultayından 18 il sonra Munke xanın təşkil etdiyi qurultay Qərb istiqamətində istila olunmamış ölkələri – Müsəlman Şərqini, Bağdadı yeni hədəf seçdi. Hülakü xanın başçılıq etdiyi monqol ordusu 1258-ci ildə Abbasilər xilafətinin varlığına son qoydu. Avropa yürüşünün nəticəsində olduğu kimi bu yürüşün sonunda da yeni monqol dövlətinin əsası qoyuldu. Bu yürüş monqolların Qərb istiqamətində təşkil etdiyi sonuncu yürüş oldu.

 Monqol imperatorluğunun böyük əraziləri əhatə etməsi və burada gedən proseslər tarixin növbəti mərhələsində önəmli dəyişiklik oldu. Bu imperiya bir çox xalqlar və tayfaları birləşdirdi. Onların ictimai-iqtisadi və mədəni inkişafı kəskin surətdə fərqli idi. Başqa dillərə, xüsusi mədəniyyətə malik olan bu xalqlar Monqol imperiyasının tərkibinə zorla daxil edilmişlər. Bu süni birləşmə möhkəm qala bilməzdi.

 İlk məğlubiyyətlərdən sonra Monqol imperiyası dağılmağa başladı. Monqollar üzərində ilk böyük qələbə məhz elə Qərb yürüşləri dövründə Misir məmlükləri qazanmışdılar (1260-cı ildə Ayn əl-Cəlut). Ümumi monqol birliyi bu zamandan başlayaraq dağılmağa başladı.

 Monqol yürüşləri vahiməli izlər saxlamışdır: dağılmış şəhərlər, viran edilmiş istehsal təsərrüfatı, öldürülmüş dinc sakinlər, qula çevrilmiş uşaq və qadınlar, mədəniyyət abidələrinin dağıdılması və s. Ağır zərbə almış bu ölkələr uzun müddət ərzində özlərinə gələ bilməmişlər. Lakin monqol dövrü yalnız dağıntılar və siyasi çevrilişlərlə yadda qalmamışdır. Xüsusilə XIX-XX əsrlər tarixçilərinin araşdırmaları göstərmişdir ki, monqol yürüşləri bir çox elmi-mədəniyyət yeniliklərinə yol açmış, Şərqlə Qərb arasında yaxın münasibət yaratmışdı.

 AZENS.AZ

Oxu 11962 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • yeezy boost 350

    Thank you a lot for giving everyone an extraordinarily pleasant chance to read in detail from this blog. It's always very enjoyable and full of amusement for me and my office friends to search your blog not less than three times in 7 days to find out the new items you have got. And lastly, I'm just always pleased concerning the exceptional tactics served by you. Certain 1 ideas in this article are definitely the very best we have all had.

    yeezy boost 350 Çərşənbə, 31 May 2017 09:21
  • yeezy

    Thank you so much for giving everyone an extraordinarily memorable opportunity to check tips from here. It can be so brilliant plus jam-packed with fun for me and my office fellow workers to search your web site more than thrice a week to learn the fresh guidance you will have. And lastly, we are certainly pleased with the eye-popping inspiring ideas served by you. Selected 1 ideas in this posting are unequivocally the most efficient I have had.

    yeezy Çərşənbə, 31 May 2017 12:51
  • kyire irving shoes

    Jeremy trapped foul with 13 + 5 small assassin 19 points green army to break the nets
    kyire irving shoes http://www.kyireirvingshoes.net

    kyire irving shoes Çərşənbə, 31 May 2017 20:20
  • kyire 1

    Basketball shoes, jerseys, star card they collection is full of memories
    kyire 1 http://www.kyire-1.com

    kyire 1 Cümə axşamı, 01 İyun 2017 06:55
  • cheap jordans

    I and also my friends were found to be taking note of the best tips on your web site and all of a sudden got a terrible suspicion I had not expressed respect to the site owner for them. My women became consequently joyful to learn them and have truly been taking pleasure in those things. Appreciation for getting simply accommodating and for utilizing varieties of fabulous useful guides most people are really desperate to be aware of. Our own sincere apologies for not expressing gratitude to earlier.

    cheap jordans Cümə axşamı, 01 İyun 2017 22:18
  • nike huarache sale

    I intended to write you a little bit of remark to be able to give thanks yet again just for the pleasing solutions you have discussed in this case. It is really unbelievably open-handed of you to allow publicly just what numerous people would've offered for an e book in order to make some money for themselves, notably considering that you could possibly have tried it in case you considered necessary. These advice likewise acted like the great way to know that other individuals have similar passion like mine to figure out a whole lot more with reference to this condition. I think there are a lot more enjoyable opportunities in the future for folks who scan your website.

    nike huarache sale Cümə, 02 İyun 2017 11:27
  • yeezy boost 350

    I am also writing to let you know of the awesome discovery my cousin's child encountered going through your webblog. She realized a good number of details, including what it is like to possess an incredible giving heart to let many people just know just exactly several tricky things. You truly did more than our own desires. Many thanks for producing the invaluable, healthy, revealing as well as cool tips about the topic to Julie.

    yeezy boost 350 Bazar, 04 İyun 2017 07:09
  • kobe basketball shoes

    A lot of thanks for all your labor on this website. My niece takes pleasure in managing research and it is obvious why. Many of us hear all relating to the powerful medium you offer worthwhile tips and tricks on your web site and as well cause response from website visitors on that subject matter so our own child is undoubtedly becoming educated a lot of things. Have fun with the rest of the new year. You are always carrying out a glorious job.

    kobe basketball shoes Bazar, 04 İyun 2017 07:54
  • kobe 11

    I'm commenting to make you be aware of of the impressive experience my wife's girl had reading through your web site. She came to find too many things, most notably what it's like to possess a very effective teaching nature to get others quite simply thoroughly grasp selected impossible subject matter. You truly did more than people's desires. Thanks for showing such practical, trustworthy, revealing and in addition unique guidance on the topic to Ethel.

    kobe 11 Bazar ertəsi, 05 İyun 2017 13:59
  • NMD CS1 City Sock Black White

    There are actually a lot of particulars like that to take into consideration. That could be a nice level to bring up. I provide the thoughts above as common inspiration but clearly there are questions like the one you carry up the place the most important thing will be working in sincere good faith. I don?t know if finest practices have emerged round issues like that, however I am sure that your job is clearly recognized as a good game. Both girls and boys really feel the impression of only a moment抯 pleasure, for the remainder of their lives.

    NMD CS1 City Sock Black White Bazar ertəsi, 05 İyun 2017 15:46