AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
15 Dek

Sovet Sosialist Respublikalar İttifaqının dağılması

Bu məqaləni qiymətləndir
(3 səs)

 Sovet Sosialist Respublikalar İttifaqının dağılması, 25 dekabr 1991-ci il tarixində SSRİ Dövlət Başçısı Mixail Qorbaçovun istefa etməsinin ardından Sovetlər Birliyini təşkil edən respublikaların müstəqilliyini qazanmalarıyla Sovet Sosialist Respublikalar İttifaqının dağıldığı hadisədir.

 1980-ci illərin sonunda Sovetlər Birliyinin qərb bloku ilə girdiyi silahlanma yarışından məğlub bir şəkildə ayrıldığı artıq açıq idi. Belə ki bu amansız yarış Sovetlərin iqtisadiyyatında təmiri qeyri-mümkün böyük yaralar açmış, birliyin parçalanmasındakı ən əhəmiyyətli ünsürü meydana gətirmişdir. 1917-ci ildə təməlləri atılan və 1922-ci ildə qurulan Sovet İttifaqının dağılması və yerini Müstəqil Dövlətlər Birliyinə (MDB) verməsi dövrün ən əhəmiyyətli hadisələrindəndir.

 1990-ci ilin ilk aylarında Sovetlər İttifaqında Stalinizmdən irəli, Leninizmdən çıxışın konkret addımları atıldı. 1990-cı il fevral ayının kütləvi demokratiya gedişləri və Qorboçovun iqtidar monopoliyasını qaldırmağa çalışması, Şərqi Avropada kommunist partiyaların sürətlə iqtidardan uzaqlaşmaları və Şərq Almaniyanın Qərb Almanyayla birləşməsi Sovet tipli sosializmin sürətlə sonuna yaxınlaşdığına işarə edirdi.

 Qorbaçov 1990-ci ilin sonlarında Sovetlər İttifaqının bütün respublikalarına yenilənmiş birlik federasiyası üçün referendum çağırışı etdi. Sovet liderinin bu çağırışına 9 respublika müsbət cavab verdi. 17 Mart 1991-ci ildə Rusiya, Belorusiya SSR, Ukrayna SSR, Qazaxıstan SSR, Qırğızıstan SSR, Tacikistan SSR, Türkmənistan SSR, Özbəkistan SSR və Azərbaycan SSR-də Sovetlər İttifaqının qorunması mövzusunda referendum təşkil edildi. 80 %  iştirakın olduğu referendumda xalqın 77 %-i Sovetlər İttifaqının qorunması istiqamətində səs verdi. Digər altı respublikada isə mərkəzi hökumətlər səs verməni rədd etməsinə baxmayaraq, yerli Sovet şuraları seçki sandıqları qurdu. Estoniya, Latviya, Litva, Moldova, Gürcüstan və Ermənistan hökumətləri xalqlarına referendumu boykot etmələriylə bağlı çağırış etdilər. Amma müstəqillik tərəfdarı hökumətlər bu referendumu qanuni qəbul etmədilər.

1991-ci ilin aprel ayında on beş Respublikadan yalnız doqquzunun imzaladığı yeni "Suveren Dövlətlər Birliyi" müqaviləsinin ömrü bir neçə ay davam etdi. Bu isə istehsal və xüsusilə paylama sisteminin daha da çox iflic olmasına gətirib çıxardı. Istehsalın azalmasından əlavə, qiymətlər və xarici borc sürətlə artdı. Buna reaksiya olaraq, Rusiya Federasiyasının baçısı seçilən Yeltsin və Leninqrad Bələdiyyə Başçısı Sobçak mərkəzi nüfuzun səlahiyyətlərini məhdudlaşdıran bir sıra tədbir aldılar. SSRİ-nin təməl dirəyini meydana gətirən Rusiya Federasiyası üzərindəki inzibati nəzarəti qismən itirən mərkəzi hökumətin və onunla birlikdə Qorbaçovun hökumət təməli gedərək yox olmağa başladı.

 Regionlarda etnik münaqişələr Sovetlərin vəziyyətini gərginləşdirdi. Azərbaycan SSR-in tərkibində olan Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində ermənilər tərəfindən başlanan separatçılıq hərəkatı "Böyük dağılmanın" başlanğıcı oldu. 1990-cı ilin martında Estoniya, Litva, may ayında isə Latviya müstəqilliklərini bərpa etmək haqqında qərar qəbul etdilər. Gürcüstanda suverenlik haqqında dekret qəbul olundu.

 İyun ayında RSFSR dövlət suverenliyi barədə Bəyənnammə qəbul etdi. 1991-ci ilin iyununda Boris Yeltsin RSFSR-in prezidenti seçildi. 1991-ci ilin avqustunda Sovet İttifaqını qoruyub saxlamaq istəyən yüksək çinli məmurlar ölkədə Fövqəladə vəziyyət elan etdilər. Qorbaçovun "səhhəti ağır olduğu üçün" onun səlahiyyətləri Gennadi Yanayevə verildi. Yanayev Moskvaya hərbi qüvvə yeritdi, lakin bu cəhd uğursuz alındı. "Avqust qiyamı" puç oldu. Bu hadisədən sonra Kommunist partiyasının fəaliyyəti dayandırıldı.

 1991-ci il dekabrın 8-də SSRİ-ni təşkil etmiş – Rusiya SFSR, Ukrayna SSR və Belorusiya SSR SSRİ-nin parçalanması haqqında istəklərini bildirdilər. 1991-ci il dekabrın 25-də Mixail Qorbaçov istefa verdi. Dekabrın 26-da Kreml üzərindən SSRİ-nin qırmızı bayrağı endirildi və beləliklə 1922-ci il dekabr ayının 30-da yaranmış və 69 il mövcud olmuş SSRİ dağıldı.

 AZENS.AZ / Jalə Orucova

Oxu 21079 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • IrisFunse

    follow link viagra on sale

    buy viagra

    cheap viagra

    vendita viagra online 1 pills

    IrisFunse Çərşənbə, 31 May 2017 06:19
  • IrisFunse

    viagra tablet sizes

    viagra cheap

    viagra super active

    viagra multiple myeloma

    IrisFunse Çərşənbə, 31 May 2017 07:18
  • IrisFunse

    best otc alternative viagra.

    viagra online

    viagra super active plus

    from viagra mexican pharmacy

    IrisFunse Çərşənbə, 31 May 2017 08:19
  • IrisFunse

    cuanto sale el viagra chile

    viagra

    viagra

    viagra le r-u livraison rapide

    IrisFunse Çərşənbə, 31 May 2017 10:19
  • IrisFunse

    viagra rezeptfrei auf rechnung

    buy viagra online

    buy viagra online

    viagra on private prescription

    IrisFunse Çərşənbə, 31 May 2017 11:18
  • IrisFunse

    order viagra in nl

    buy viagra online

    viagra super active plus

    viagra on private prescription

    IrisFunse Çərşənbə, 31 May 2017 14:19
  • AlanFunse

    what states are payday loan illegal

    online payday loan

    direct lenders for payday loans

    quick loans in memphis tn

    AlanFunse Çərşənbə, 31 May 2017 19:30
  • michael kors

    I needed to compose you that little observation so as to give thanks yet again with your remarkable opinions you've documented here. This is quite tremendously open-handed with people like you to offer unhampered exactly what most of us would have supplied as an electronic book to help with making some money for their own end, mostly seeing that you could have tried it in case you desired. Those pointers in addition worked like the easy way to comprehend someone else have a similar fervor like mine to grasp more and more with regard to this condition. I believe there are a lot more enjoyable occasions in the future for many who read your site.

    michael kors Cümə axşamı, 01 İyun 2017 13:56
  • VasyaFunse

    cialis et alcool

    calis cheap

    cialis

    look there what is cialis

    VasyaFunse Cümə axşamı, 01 İyun 2017 14:09
  • VasyaFunse

    60 20 mg cialis generici

    tadalafil

    tadalafil online

    follow link buy female cialis

    VasyaFunse Cümə axşamı, 01 İyun 2017 19:52