AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
29 Yan

Araşdırma: Avropa necə yaranıb?

Bu məqaləni qiymətləndir
(0 səs)

843-cü ilin avqust ayında Avropada bir olay oldu, bu olay sonralar tarix elmində çox güclü qiymətləndirildi.

Azens.az informasiya portalının yazdığına görə, Böyük Karlın imperiyasının bölünməsinə dair müqaviləyə, artıq  gələcək Avropanın siyasi konturlarının formalaşması kimi  baxılırdı.

 Verden müqaviləsi – Böyük Karlın imperiyasının onun üç oğlu – I Lyudovik-I Lotar, II Karl Keçəl və Lyudovik II Alman arasında bölüşdürülməsinə dair 10-11 avqust 843-ci ildə Verdendə bağlanmış müqavilədir.

 Frank dövlətinə məxsus torpaqların üç qardaş arasında bölüşdürülməsi bu cür olmuşdur: mərkəzi vilayətlər; Şimali İtaliya, Rona boyu torpaqlar və Reynin sol sahilləri, Elzas, Burqundiya, Provans və digərləri, atasının imperator titulu I Lyudovik-I Loterə verilmiş, Karl Keçələ - Reynin qərb sahillərindəki torpaqlar; Neystriya, Akvitaniya, Vasioniya, İspan markası və başqaları verilmiş, Lyudovik Almana isə Reynin şərq sahillərindəki ərazi; Saksoniya, Bavariya və bir neçə başqaları verilmişdir.

 Beləliklə bölüşmədən sonra üç dövlət meydana gəlmişdir: Orta krallıq (ən qısa ömürlü olmuşdur ki, Loterin ölümündən həmən sonra, 855-ci ildə dağılaraq 3 krallığa parçalanmışdır: Latoringiya, İtaliya, Provans), Qərbi Frank krallığı (təxminən bu sərhədlərdə sonralar Fransa yaranmışdır) və Şərqi Frank krallığı (təxminən bu sərhədlərdə sonralar Almaniya yaranmışdır).

 Avropa haqqında ilk məlumatlar e.ə.VIII əsrdə yunan şairi Gesiodun yazılarında rast gəlinir. Bu adın necə yaranması haqqında dəqiq bir məlumat yoxdur. Amma bu adı daha çox qədim mifologiyaya əsasən, Zevsin öküz cildində oğurladığı Finikiya çarının qızı Avropa ilə bağlayırlar.

 Bir versiyaya əsasən, “Avropa” termini Assuriya sözü olan “Qərb” sözündən əmələ gəlmişdir. Belə ki, yeni ərazi axtarışında olan finikiyalıların bir hissə məskunlaşdıqları qərb torpaqları bu cür adlandırmışlar. Bugünkü  Avropanın daha dəqiq sərhədləri XV əsrdən sonra müəyyənləşdirilmişdir.

 Avropa bir quru massividir və nəhəng bir kontinent olan Avrasiyanın bir hissəsidir. Təbii ki, kontinent həmişə belə olmamışdır. Əgər Avropanı bir portağal kimi soya bilsəydik, onda biz qədim litosfer plitələrin bir-biri ilə toqquşaraq birləşib yaratdıqları çoxsaylı çatları açıq-aydın görə bilərdik. Bu çatlar dünyanın bu hissəsi haqqında çoxlu dramatik şeylər söyləyə bilər:

Belə ki, 500 milyon il əvvəl Avaloniya və Armorikan arxipelaqı adaları Qondvanın şimal qurtaracağında yerləşmişdir.

Bundan sonra, 490 milyon il əvvəl öncə Avaloniya, sonra isə Armorikan adaları Qondvandan aralanmağa  başlamış və uzaq şimalda yerləşmişdir.

440 milyon ilə yaxın bundan əvvəl Avaloniya Baltikə yaxınlaşmış, sonra Lavrentiya ilə yaxınlaşmış və bununla da Yapenus okeanının yox olmasına səbəb olmuşdur.

380 milyon il əvvəl isə Lavrentiya Avaloniya və baltika ilə toqquşmuş və bunun nəticəsinda Kaledon dövrü başlamışdır. Bu da müasir Şotlandiyanın və Norveçin ərazisindəki dağların yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu böyük kontinentə müntəzəm olaraq Armorikan adaları birləşmiş və həmin zamanlarda  Mərkəzi Avropada rast gəlinən eklogitlərin böyük bir hissəsi əmələ gəlmişdir.

 Və sonda 340 milyon il əvvəl Qondvana şimala doğru yerini dəyişərək başqa materiklərə birləşmişdir. Bunun nəticəsində də super kontinent Pangeya yaranmışdır.

 Bütün bunlarla Avropanın geoloji tarixinin tədqiqatı bitmir. Materiklərin növbəli “səyahəti” müntəzəm olaraq davam etməkdədir. Geoloqların dediyinə inansaq, milyon illərdən sonra ola bilsin ki, Atlantik okeanının şərq sahilləri yaxınlığında subdiksiya zonası yarana bilər. İspaniya və Britaniyanın altı boyu uzana bilər. Həm də öz növbəsində Şimal dənizindən Aralıq dənizinə, Reyn və Rona çayları boyunca yeni dəniz boğazı uzana bilər. Bu zaman Avropanın qərb qurtaracağı qərbə sarı istiqamətlənə bilər, Avaloniya isə öz yerində qala bilər. “Qədim, Yaxşı Avropa”nı daha hansı dəyişikliklər gözləyir? Kontinentlərin dreyfi və sonra onlardan nələrin qalacağı yəqin ki, hələ milyard illərlə uzanacaq.

AzEns.AZ

 

Oxu 623 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • MaxineFet

    top rated free online casino games
    casino casino
    online gambling casino
    online gambling sites for real money

    MaxineFet Çərşənbə, 31 Yanvar 2018 04:37
  • JosephDix

    can buy viagra over counter us
    viagra without a doctor prescription
    get viagra prescription uk
    viagra without a doctor prescription
    sildenafil 50 mg efectos mujer
    generic viagra online
    sildenafil de 20 mg
    generic viagra online
    slimming pill viagra women

    JosephDix Çərşənbə, 31 Yanvar 2018 12:34
  • TyroneDen

    did viagra become generic
    viagra without prescription
    prix boite viagra 50mg
    viagra without doctor
    when is sildenafil citrate generic
    generic viagra online
    viagra dosage over 100 mg
    viagra generic
    viagra online generic cheap

    TyroneDen Çərşənbə, 31 Yanvar 2018 15:21
  • Cindynag

    slimming pills
    prescription weight loss medication
    weight loss pills that work
    weightloss pills

    Cindynag Çərşənbə, 31 Yanvar 2018 18:38
  • Sergiomed

    generico de viagra chile
    viagra without a prescription
    can i get a viagra prescription online
    viagra without a doctor prescription
    safe viagra generic
    generic viagra
    how safe is buying viagra online
    generic viagra
    legal buy viagra online united states

    Sergiomed Çərşənbə, 31 Yanvar 2018 19:16
  • TysonTobre

    expired viagra pills
    viagra without prescription
    como tomar o generico do viagra
    viagra without prescription
    comprar viagra online madrid
    buy generic viagra
    i keep getting viagra spam emails
    generic viagra online
    oral jelly equivalent 100mg sildenafil

    TysonTobre Cümə axşamı, 01 Fevral 2018 00:00
  • StevePlori

    sildenafil 50 mg sirve para mujeres
    viagra without a doctor prescription
    red viagra pills
    viagra without doctor
    purchase viagra online with prescription
    buy generic viagra
    buy viagra online australia
    generic viagra 100mg
    how to get prescribed viagra online

    StevePlori Cümə axşamı, 01 Fevral 2018 03:21
  • Albertdom

    sildenafil citrate 100 mg with dapoxetine 60mg
    viagra without prescription
    kosten viagra 100mg
    viagra without prescription
    buy viagra brand online canada
    buy generic viagra
    nombre del medicamento generico del viagra
    generic viagra online
    acheter viagra 100mg

    Albertdom Cümə axşamı, 01 Fevral 2018 08:42
  • Ashleelog

    online casino games
    play casinos
    best online casino games free
    slot online

    Ashleelog Cümə axşamı, 01 Fevral 2018 16:27
  • TysonTobre

    buy cialis new delhi
    cialis cialis prices
    buy cialis levitra viagra
    cialis generico online
    cialis sales history
    generic cialis tadalafil
    lilly cialis pills
    tadalafil generic
    buy cialis tablets

    TysonTobre Cümə axşamı, 01 Fevral 2018 21:52