AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
29 Yan

Araşdırma: Avropa necə yaranıb?

Bu məqaləni qiymətləndir
(0 səs)

843-cü ilin avqust ayında Avropada bir olay oldu, bu olay sonralar tarix elmində çox güclü qiymətləndirildi.

Azens.az informasiya portalının yazdığına görə, Böyük Karlın imperiyasının bölünməsinə dair müqaviləyə, artıq  gələcək Avropanın siyasi konturlarının formalaşması kimi  baxılırdı.

 Verden müqaviləsi – Böyük Karlın imperiyasının onun üç oğlu – I Lyudovik-I Lotar, II Karl Keçəl və Lyudovik II Alman arasında bölüşdürülməsinə dair 10-11 avqust 843-ci ildə Verdendə bağlanmış müqavilədir.

 Frank dövlətinə məxsus torpaqların üç qardaş arasında bölüşdürülməsi bu cür olmuşdur: mərkəzi vilayətlər; Şimali İtaliya, Rona boyu torpaqlar və Reynin sol sahilləri, Elzas, Burqundiya, Provans və digərləri, atasının imperator titulu I Lyudovik-I Loterə verilmiş, Karl Keçələ - Reynin qərb sahillərindəki torpaqlar; Neystriya, Akvitaniya, Vasioniya, İspan markası və başqaları verilmiş, Lyudovik Almana isə Reynin şərq sahillərindəki ərazi; Saksoniya, Bavariya və bir neçə başqaları verilmişdir.

 Beləliklə bölüşmədən sonra üç dövlət meydana gəlmişdir: Orta krallıq (ən qısa ömürlü olmuşdur ki, Loterin ölümündən həmən sonra, 855-ci ildə dağılaraq 3 krallığa parçalanmışdır: Latoringiya, İtaliya, Provans), Qərbi Frank krallığı (təxminən bu sərhədlərdə sonralar Fransa yaranmışdır) və Şərqi Frank krallığı (təxminən bu sərhədlərdə sonralar Almaniya yaranmışdır).

 Avropa haqqında ilk məlumatlar e.ə.VIII əsrdə yunan şairi Gesiodun yazılarında rast gəlinir. Bu adın necə yaranması haqqında dəqiq bir məlumat yoxdur. Amma bu adı daha çox qədim mifologiyaya əsasən, Zevsin öküz cildində oğurladığı Finikiya çarının qızı Avropa ilə bağlayırlar.

 Bir versiyaya əsasən, “Avropa” termini Assuriya sözü olan “Qərb” sözündən əmələ gəlmişdir. Belə ki, yeni ərazi axtarışında olan finikiyalıların bir hissə məskunlaşdıqları qərb torpaqları bu cür adlandırmışlar. Bugünkü  Avropanın daha dəqiq sərhədləri XV əsrdən sonra müəyyənləşdirilmişdir.

 Avropa bir quru massividir və nəhəng bir kontinent olan Avrasiyanın bir hissəsidir. Təbii ki, kontinent həmişə belə olmamışdır. Əgər Avropanı bir portağal kimi soya bilsəydik, onda biz qədim litosfer plitələrin bir-biri ilə toqquşaraq birləşib yaratdıqları çoxsaylı çatları açıq-aydın görə bilərdik. Bu çatlar dünyanın bu hissəsi haqqında çoxlu dramatik şeylər söyləyə bilər:

Belə ki, 500 milyon il əvvəl Avaloniya və Armorikan arxipelaqı adaları Qondvanın şimal qurtaracağında yerləşmişdir.

Bundan sonra, 490 milyon il əvvəl öncə Avaloniya, sonra isə Armorikan adaları Qondvandan aralanmağa  başlamış və uzaq şimalda yerləşmişdir.

440 milyon ilə yaxın bundan əvvəl Avaloniya Baltikə yaxınlaşmış, sonra Lavrentiya ilə yaxınlaşmış və bununla da Yapenus okeanının yox olmasına səbəb olmuşdur.

380 milyon il əvvəl isə Lavrentiya Avaloniya və baltika ilə toqquşmuş və bunun nəticəsinda Kaledon dövrü başlamışdır. Bu da müasir Şotlandiyanın və Norveçin ərazisindəki dağların yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu böyük kontinentə müntəzəm olaraq Armorikan adaları birləşmiş və həmin zamanlarda  Mərkəzi Avropada rast gəlinən eklogitlərin böyük bir hissəsi əmələ gəlmişdir.

 Və sonda 340 milyon il əvvəl Qondvana şimala doğru yerini dəyişərək başqa materiklərə birləşmişdir. Bunun nəticəsində də super kontinent Pangeya yaranmışdır.

 Bütün bunlarla Avropanın geoloji tarixinin tədqiqatı bitmir. Materiklərin növbəli “səyahəti” müntəzəm olaraq davam etməkdədir. Geoloqların dediyinə inansaq, milyon illərdən sonra ola bilsin ki, Atlantik okeanının şərq sahilləri yaxınlığında subdiksiya zonası yarana bilər. İspaniya və Britaniyanın altı boyu uzana bilər. Həm də öz növbəsində Şimal dənizindən Aralıq dənizinə, Reyn və Rona çayları boyunca yeni dəniz boğazı uzana bilər. Bu zaman Avropanın qərb qurtaracağı qərbə sarı istiqamətlənə bilər, Avaloniya isə öz yerində qala bilər. “Qədim, Yaxşı Avropa”nı daha hansı dəyişikliklər gözləyir? Kontinentlərin dreyfi və sonra onlardan nələrin qalacağı yəqin ki, hələ milyard illərlə uzanacaq.

AzEns.AZ

 

Oxu 1809 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • RobertForgo

    ed pills cialis
    cheap viagra
    order cialis no prescription online
    viagra cheap
    can you buy cialis over the counter
    cheapest cialis
    buy cialis online no rx
    cialis cheap
    can i cut cialis pills

    RobertForgo Bazar, 15 Aprel 2018 21:44
  • Andrewlok

    buy cialis london
    viagra cheap
    buy generic cialis in usa
    viagra cheap
    buy cialis soft tabs
    cialis cheap
    discount viagra cialis levitra
    cheapest cialis
    can cialis pills be split

    Andrewlok Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 02:31
  • Arielgoamp

    discount viagra or cialis
    cheap cialis
    wholesale cialis suppliers
    cheapest cialis
    order cialis safely online
    viagra coupon
    buy generic cialis online usa
    viagra coupons
    buy cialis boots

    Arielgoamp Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 05:25
  • Thomasomire

    buy cialis professional cheap
    cheapest cialis
    cialis for sale in london
    cialis cheap
    cheapest cialis internet
    viagra coupons
    buy cialis new delhi
    viagra coupon
    can cialis pills cut

    Thomasomire Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 06:02
  • RobertKar

    what cialis pills look like
    cheap viagra
    cheap cialis online canada
    viagra cheap
    cheap brand name cialis
    cheap cialis
    cheapest canadian pharmacy cialis
    cheapest cialis
    order generic cialis canada

    RobertKar Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 09:11
  • AndrewMuh

    buy cialis viagra levitra
    cialis cheap
    cheapest canadian pharmacy cialis
    cheap cialis
    can you really buy cialis online
    viagra coupons 75 off
    cheap canadian cialis online
    viagra coupon
    cheap cialis levitra

    AndrewMuh Bazar ertəsi, 16 Aprel 2018 10:57
  • Jaimesuelm

    buy cialis safely online
    cheap viagra
    order cialis us
    cheap viagra
    order generic cialis online no prescription
    cialis cheap
    discount cialis online no prescription
    cialis cheap
    cialis for sale in the philippines

    Jaimesuelm Çərşənbə axşamı, 17 Aprel 2018 03:03
  • DonaldDrymn

    buy cialis shoppers drug mart
    cheapest viagra
    cheap cialis canada online
    cheapest viagra
    cialis pills south africa
    cheap cialis
    buy cialis no prescription in uk
    cialis cheap
    cialis uk cheap

    DonaldDrymn Çərşənbə axşamı, 17 Aprel 2018 07:58
  • ElmerZopsy

    order generic cialis from canada
    cialis cheap
    how to order cialis online
    cialis cheap
    safe place order cialis online
    viagra coupons 75 off
    order cialis and viagra
    viagra coupon
    can cialis pills split half

    ElmerZopsy Çərşənbə axşamı, 17 Aprel 2018 11:26
  • Lesleysef

    buy cheap cialis in australia
    cialis cheap
    buy+cialis+online+without+prescription+in+canada
    cialis cheap
    order cialis in canada
    viagra coupons 75 off
    cheapest generic viagra and cialis
    viagra coupon
    where to get cialis cheap

    Lesleysef Çərşənbə axşamı, 17 Aprel 2018 12:07