AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İLK ELEKTRON ENSİKLOPEDİYASI
12 Yan

Riyaziyyatın tarixi sirrləri

Bu məqaləni qiymətləndir
(54 səs)

Riyaziyyat “matesis” (μάθημα) – yunan dilində “mən bilirəm” və ya “elm” mənasını verir. “Riyaziyyat” sözünə ilk dəfə b.e.ə. 550-ci ildə Pifaqor məktəbində rast gəlinmişdir. Pifaqor həm də riyaziyyat tarixində ən çox tənlik yaradan alimdir.

 Riyaziyyat insanlıq tarixinin ən qədim elmlərindəndir. Bütün elmlərin açarı hesab edilir, onun  köməyilə kainatı anlamaq olar. Sayın hesablaması əldə on barmağın olmasını mənimsədikdən sonra yaranmışdır. Qədim insan üçün barmaqlar ən yaxşı hesab vasitəsi idi. Mayya və çukçalara (Kamçatkada yaşayan xalq) görə 20-lik say sistemi mövcud idi. Onlar ayaq barmaqları ilə də hesablama aparırdılar.

Azens.az saytının məlumatın görə, İlk riyaziyyatçı qadın yunanlı Hipatiya olmuşdur. O, IV-V əsrlərdə yaşamışdır.

Tənliklərdə işlətdiyimiz X hərfi ərəbcə “şey” deməkdir. Daha sonra ispan dilində olan cəbr qaynaqlarında xay olaraq işlədilən ifadə X ilə əvəz olundu. Hazırda cəbrdə istifadə olunan ən populyar hərfdir.

Herodota görə, riyaziyyat Misir və Mespotomiyada yaranmışdır.

İslam dünyasında riyaziyyat 750-ci ildən sonra, Abbasilərin hakimiyyəti dövründə yayımlağa başladı. Məhəmməd bin Musa əl Xarəzmi islam tarixində ilk riyaziyyatçılardandır. Adından bilinir ki, Özbəkistan doğumludur. Məşhur 4 kitab müəllifidir: bunlar biri coğrafiya, biri astronomiya, biri həndəsə, biri isə cəbr kitabıdır. Bunlardan ən məşhuru “ Al-Cebir ve Al-Mukabele”dir. Cəbr sözünün tarixi də bu kitabdan başlayır, ilk dəfə bu kəlmə bu əsərdə istifadə edilmişdir.

İslam dünyasında ikinci riyaziyyatçi Ömər Xəyyamdır. Ömər Hayyam bir günəş ilinin uzunluğunu 365.24219858156 gün olaraq hesablamışdır. İndi bilinən bir ilin 365.242190 gün olduğunu və hər 70-80 ildə vergüldən sonrakı 6 rəqəmin dəyişdiyini iddia etmişdir.

“=” – bərabərlik işarəsini ilk dəfə 1557-ci ildə Robert Rekord kəşf etmişdir. Roma rəqəmləri ilə yazıla bilməyə yeganə rəqəm 0-dır. İlk mənfi ədədlərdən III əsrdə Çində istifadə edilmişdir. Kvadratın bərabərliyi XI əsrdə Hindistanda sübut edilmişdir. 

Oxu 26341 dəfə

Şərh verin.

Comments.

  • BennySurgy

    wh0cd321102 buy eurax go here synthroid anafranil for depression avodart diclofenac lavetra

    BennySurgy Çərşənbə, 31 May 2017 08:29
  • EugeneMek

    wh0cd429830 sildenafil citrate tablets ip 100 mg valtrex generic online seroquel for depression and anxiety cost of avodart clindamycin ventolin inhalador toradol nasal spray

    EugeneMek Bazar ertəsi, 05 İyun 2017 05:57
  • EugeneMek

    wh0cd994959 cheap viagra

    EugeneMek Çərşənbə axşamı, 06 İyun 2017 04:16
  • CharlesAvema

    wh0cd494379 propranolol online Retin-A

    CharlesAvema Çərşənbə axşamı, 06 İyun 2017 04:47
  • AlfredAgism

    wh0cd437793 buy tadalafil avana zoloft synthroid buy azithromycin buy seroquel

    AlfredAgism Çərşənbə, 07 İyun 2017 20:00
  • KennethAparf

    wh0cd394743 buy amitriptyline amoxicillin buy prednisone zithromax nolvadex

    KennethAparf Çərşənbə, 07 İyun 2017 21:13
  • Tracysteat

    wh0cd862466 adalat atarax for sleep ventolin benicar cafegot

    Tracysteat Çərşənbə, 07 İyun 2017 23:22
  • BennySurgy

    wh0cd242979 acyclovir zovirax example here

    BennySurgy Çərşənbə, 07 İyun 2017 23:34
  • KennethAparf

    wh0cd579346 ATENOLOL tetracycline tablets more info nolvadex buy cialis generic

    KennethAparf Cümə, 09 İyun 2017 02:25
  • Aaronjuith

    wh0cd177308 lipitor wellbutrin sildenafil buy adalat benicar allopurinol propecia

    Aaronjuith Cümə, 09 İyun 2017 06:14